Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi (ECMWF) bünyesindeki Copernicus İklim Değişikliği Servisi (C3S), 2025'teki sıcaklık dinamiklerine ilişkin bulgularını yayımladı.

Buna göre, geçen yıl dünyadaki ortalama yüzey sıcaklığı 14,97 derece ölçüldü. Bu sıcaklık, sanayi öncesi dönem ortalamasına göre 1,47 derece yükseldi. Böylece 2025, dünyada kara yüzeyi sıcaklığı açısından kayıtlardaki en sıcak üçüncü yıl oldu.

Kayıtlardaki en sıcak yıl olan 2024'te küresel sıcaklık artışı sanayi öncesi dönem ortalamasına göre 1,6 dereceye ulaşmıştı. Kayıtlardaki en sıcak ikinci yıl olan 2023'te ise sıcaklık artışı sanayi dönem öncesinin 1,48 derece üzerinde gerçekleşmişti.

Copernicus'e göre, mevcut uzun vadeli küresel ısınma seviyesinin sanayi öncesi dönem ortalamasının yaklaşık 1,4 derece üzerine çıktığı hesaplanıyor.

Dünyadaki mevcut ısınma hızına göre, Paris Anlaşması'nda belirlenen 'küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlandırma hedefinin' 2030'a kadar aşılma riski bulunuyor ve bu aşımın, beklenenden 10 yıl erken gerçekleşebileceği öngörülüyor.

- Dünyanın en sıcak yılları son 11 yılda yaşandı

Geçen yılki sıcaklıkların ardından, dünyada son 11 yıl kayıtlardaki en sıcak yıllar oldu.

Ayrıca 2023-2025 dönemindeki ortalama sıcaklıklar, küresel sıcaklık artışının sanayi öncesi dönem ortalamasına göre 1,5 dereceyi aştığı ilk 3 yıllık dönem olarak kayıtlara geçti.

Dünyada 2025, hava sıcaklıkları açısından en sıcak ikinci yıl olurken, deniz yüzeyi sıcaklığı bakımından da 20,73 dereceyle en sıcak üçüncü yıl oldu.

Antarktika, kayıtlara geçen en sıcak yıllık sıcaklığı yaşarken, Kuzey Kutbu ise en sıcak ikinci yılını geride bıraktı.

Küresel çapta devam eden ısınma nedeniyle 2025, aşırı sıcak hava dalgaları, Avrupa Asya ve Kuzey Amerika'daki şiddetli fırtınalar, İspanya, Kanada ve Güney Kaliforniya'daki orman yangınları dahil birçok bölgede olağanüstü koşulların yaşandığı bir yıl oldu.

Ayrıca, Kaliforniya merkezli araştırma kuruluşu Berkeley Earth de eş zamanlı yayımladığı analizinde 2025'in 1850'den beri kaydedilen en sıcak üçüncü yıl olduğunu tespit etti. Böylece, 2024 kayıtlardaki en sıcak ve 2023 en sıcak ikinci yıl olarak kayıtlarda kalmaya devam ediyor.

- 'Dünya, Paris Anlaşması ile belirlenen uzun vadeli sıcaklık sınırına hızla yaklaşıyor'

ECMWF Genel Direktörü Florian Pappenberger, bulgulara ilişkin değerlendirmesinde, dünyanın en sıcak 10 yıllık dönemde olduğunu belirterek, iklim değişikliğiyle mücadelede bilimsel kanıtların önemine dikkat çekti.

C3S Direktörü Carlo Buontempo da dünyada son 11 yılın kayıtlardaki en sıcak yıllar olmasının iklim değişikliğinin önemli bir kanıtı olduğunu dile getirerek, 'Dünya, Paris Anlaşması ile belirlenen uzun vadeli sıcaklık sınırına hızla yaklaşıyor. Bu sınırı aşmamız kaçınılmaz ve şu anda yapabileceğimiz tek şey, kaçınılmaz olan bu aşımı ve bunun toplumlar ve doğal sistemler üzerindeki etkilerini en iyi şekilde yönetmek.' ifadelerini kullandı.

Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA) ile Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından hazırlanan 'Yenilenebilir Enerji ve İstihdam - Yıllık Değerlendirme 2025' raporuna göre 2012'de 7,3 milyon olan yenilenebilir enerji istihdamı, 2024'ün sonunda 16,6 milyona ulaştı.

Yenilenebilir enerji istihdamının artışında 2024'e kadar büyüme, 'kayda değer' olarak değerlendirilirken iş gücünün ise teknolojik gelişmeler ışığında daha farklı şekilleneceği öngörülüyor.

IRENA 16. Genel Kurulu kapsamında IRENA Sosyoekonomi ve Politika Birimi Başkanı Michael Renner ve ILO Gelecek Becerileri Birimi Başkanı Olga Strietska Ilina, uluslararası medya mensupları ile bir araya gelerek rapora ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Renner, 2024'te özellikle güneş ve rüzgar enerjisinde kurulumların rekor düzeye çıktığını ancak istihdamdaki artışın rekorlara göre beklentilerin altında kaldığını söyledi.

İş gücünden tasarruf sağlayan dijital teknolojilerin kullanımının giderek arttığına işaret eden Renner, enerji sektöründe dijitalleşmenin istihdam ihtiyacını azalttığını, yapay zekanın devreye girmesiyle bu eğilimin güçleneceğini dile getirdi.

Renner, güneş enerjisinde çatı üstü gibi merkezi olmayan kurulumlardan, enerji santrali ölçeğindeki kurulumlara geçişin artmasıyla iş gücüne ihtiyacın azaldığına dikkati çekerek, 'Hindistan, Almanya, ABD ve bazı diğer ülkelerde son yıllarda tam olarak gördüğümüz şey bu, küçük ölçekli çatı üstü kurulumların aksine, enerji santrali ölçeğindeki kurulumlara doğru göreceli bir kayma oldu.' bilgisini paylaştı.

Dubai'de Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 28'inci Taraflar Konferansı (COP28) kapsamında yenilenebilir enerji kapasitesinin 2030'a kadar dünya genelinde 3 katına çıkarılması yönündeki taahhüdü anımsatan Renner, şöyle devam etti:

'Yenilenebilir enerji kapasitesi ve bu tesisleri işletmek için gerekli istihdam artışının güçlü bir büyümeyle devam edeceğini düşünüyoruz. İstihdamdaki arz ile talep arasındaki uyumsuzluğu önlemek için eğitim ve mesleki eğitim programlarının büyük ölçüde artırılması gerekiyor. Eğitim ve mesleki eğitim programlarının güçlendirilmesi ihtiyacına bütüncül bir çerçeveden bakmak gerekiyor.'

- Raporda 'kadın' ve 'engelli' istihdamı vurgulandı

Ilina da ILO perspektifinden bakıldığında yenilenebilir enerji sektörü ve istihdamına ilişkin iki önemli noktanın öne çıktığını söyledi.

Bu sektördeki işlerin gençler arasında çevreci yönüyle cazip bulunduğunu belirten Ilina, yenilenebilir enerji sektöründeki istihdamın belirli bir beceri düzeyi, çoğu zaman belirli bir ücret seviyesi ile daha iyi çalışma koşulları sunması sebebiyle tercih edildiğini anlattı.

Ilina, jeopolitik, yeni ticaret düzenlemeleri, gümrük tarifeleri ve çoklu krizlerin yaşandığı belirsizlik ortamında yatırımlarla ilgili genel zorlukların bulunduğunu, bunun da istihdamı etkilediğini söyledi.

Bu sebeple yenilenebilir enerji sektöründeki istihdama yönelik beklentilerin yüksek olduğuna işaret eden Ilina, 'Yenilenebilir enerji sektörünün arz ve talep ilişkisinde bir olgunluğa ulaşmasını bekliyoruz. Bu raporda yer almıyor ama başka bir raporda her 4 işten 3'ünün yapay zekadan etkileneceği tahmin ediliyor. İyi haber ise iş gücünün yalnızca yaklaşık yüzde 3'ü yüksek düzeyde iş ikamesi riskiyle karşı karşıya kalacak ancak bu durum sektörde becerilerin geliştirilmesi ve daha fazla eğitim anlamına geliyor. Rapor, eğitim ve öğretimin temel bir eşitlik ve kapsayıcılık aracı olması gerektiğini vurguluyor.' görüşünü paylaştı.

Ilina, yenilenebilir enerji sektöründeki kadınlar ve engelli bireylere yönelik bakış açısının raporda detaylandırıldığını söyledi.

Üç yenilenebilir enerji işinin sadece birinin kadınlar tarafından yapıldığına işaret eden Ilina, 2030'a kadar yenilenebilir enerjiye geçiş senaryosunda yeni ortaya çıkacak işlerin üçte birinden daha azının kadınlara fayda sağlayacağını söyledi.

Ilina, kadın istihdamının bugünün değil geleceğin de sorunu olduğuna dikkati çekerek, 'Kadınların aktif olduğu bu üçte birlik işlerin çoğu idari, büro işleri veya bazen teknik işler ancak nadiren bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik alanlarında ve nadiren üst yönetim pozisyonlarında yer alıyorlar. Bu nedenle bu döngüyü kırmak son derece önemli. Engelli bireyler söz konusu olduğunda da kalıcı bir ücret farkı bulunuyor. Nüfusun yüzde 16'sının görünür ya da görünmez bir tür engelinin olduğu varsayılıyor.' diye konuştu.

Irak ile Türkiye arasında güçlü tarihi ve coğrafi ilişkilerin bulunduğunu belirten Hüseyin, bunun yanında iki ülke arasında ortak çıkara dayalı ticaret, ekonomi, enerji ve diğer alanlarda ilişkilerin olduğunu ifade etti.

Bakan Fidan ile başta su meselesi olmak üzere birçok başlığı görüştüklerini aktaran Hüseyin, şunları söyledi:

'Ankara'da daha önce su konusunda geniş toplantılar düzenledik ve orada anlaşmalara vardık. Bu anlaşmalar mutabakat zaptına dönüştü. Su yönetimi konusunu içeren tarihi anlaşmaya saatler sonra imzalar atılacak. Bu anlaşma Irak-Türkiye ilişkilerinin tarihinde bir ilk.'

Terör örgütü PKK'nın silah bırakma meselesine de değinen Iraklı Bakan, şunları kaydetti:

'Irak olarak, Türk hükümetiyle PKK arasında yürütülen müzakereleri güçlü şekilde destekliyoruz. Bu konuda anlaşmaya varılmasını diliyoruz. Irak topraklarında PKK'ya bağlı silahlı unsurlar var. PKK'nın yönetim kadrosu, örgütün lağvedileceğini duyurdu, silahlı unsurları da lağvedilecek. PKK'lıların bulunduğu Mahmur ve Sincar'da güvenlik ve istikrar için iki tarafın da somut çözüme varmasını diliyoruz.'

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, 17 Ekim'deki açıklamasında, üye devletlerin ödemelerini eksiksiz ve zamanında yapmadıkları takdirde kuruluşun 'iflasa doğru bir yarış' içinde olacağını ifade etti.

BM'nin işlevselliği konusunda şüpheler artarken Guterres, 2026 yılı için olağan bütçeyi bu yıla kıyasla yüzde 15 oranında azaltarak 3,2 milyar dolara düşürmeyi ve personel sayısını da yüzde 19 oranında eksilterek 13 bin 809'dan 11 bin 594'e indirmeyi önerdi.

ABD'nin ödemeleri durdurması krizin merkezinde

BM'nin karşı karşıya olduğu mali krizin merkezinde, ABD'nin, kuruluşun temel bütçesine yaptığı düzenli katkıyı askıya alma kararı yer alıyor.

Uzmanlar, BM'nin olağan bütçesindeki yaklaşık yüzde 22'lik katkısıyla ve yaptığı milyarlarca dolarlık gönüllü insani yardımla kuruluşun en büyük bağışçısı olduğu bilinen ABD'nin bu kararının, Başkan Donald Trump yönetiminin siyasi tutumuyla bağlantılı olduğunu düşünüyor.

Öte yandan, Pew Araştırma Merkezinin verilerine göre, bu yıl BM'nin 3,5 milyar dolarlık olağan bütçesinde ABD'nin payı 820,4 milyon dolardı ve bunun da büyük bir kısmı ya ertelendi ya da durduruldu.

Trump yönetimi ağustosta, ABD Kongresi'nin yılın başlarında ayırdığı 5 milyar dolarlık dış yardımı da kesmeye karar verdi.

Bu karar kapsamına uluslararası barış gücü operasyonlarının finansmanı da dahil olmak üzere milyarlarca dolarlık programlar giriyor.

ABD'nin Dünya Sağlık Örgütü ve İnsan Hakları Konseyi'nden çekilmesiyle halihazırda BM'ye duyulan küresel güvendeki sarsılma da son durdurma kararıyla daha da derinleşti.

Barış gücü misyonları, Dünya Gıda Programı, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) gibi ABD fonlarına büyük oranda bel bağlayan programlar en çok etkilenenler arasında yer alıyor.

Kesintilerde küresel domino etkisi

Uzmanlar, bu durumun küresel bir domino etkisi yarattığına dikkati çekiyor.

ABD'nin ardından Almanya, İngiltere ve Hollanda gibi bağışçı üyeler, iç mali baskılar nedeniyle yardımlarını azaltıyor. Çin ve Rusya da ödemelerini geciktiriyor ya da tam yapmıyor.

BM finansmanı uzmanı ve araştırmacı Ronny Patz, AA muhabirine yaptığı açıklamada, 'Bildiğim kadarıyla bu, bütün BM sistemi açısından en büyük kriz ve bu yüzden buna müdahale etmek çok zor. Çünkü sistemin sadece bir parçası etkilenirse bu duruma daha kolay müdahale edilebilir fakat tüm sistem etkilendiğinde nereden başlanabilir?' dedi.

ABD'nin BM için büyük bir bağışçı olduğunu, sadece zorunlu ödemeleri değil gönüllü ödemeleri de kestiklerini hatırlatan Patz, 'Eskiden ABD'nin geri adım attığı dönemlerde, diğer hükümetler boşluğu doldurmak için devreye girerdi. Ancak bu yıl, o hükümetler de kesintiye gidiyor ya da yardım bütçelerini azaltmayı tartışıyor.' diye konuştu.

Patz, BM'nin bütçesine ilişkin sıkı kuralları ise 'Mesela, BM'nin 3,7 milyarlık bir bütçesi olduğunu varsayalım. Fakat ABD ödeme yapmadığı için bu bütçenin sadece 3 milyar doları harcanabiliyor. Kuruluşun yasal kuralları gereği, bu farkın, yani harcanmayan kısmın 2 yıl sonra üye ülkelere geri ödenmesi gerekiyor.' şeklinde açıkladı.

'2026, krizin boyutunu tam olarak göreceğimiz yıl olacak'

Bu kurala göre gelecek yıl BM, 2024'teki eksik harcamalar nedeniyle 300 milyon dolar kaybedecek.

Bütçesindeki yüzde 15 oranındaki kesintiler de hesaba katıldığında BM'nin, gelecek yıl 2024'teki bütçesinin sadece yüzde 60'ıyla faaliyetlerini yürütmesi gerekebilir.

Patz, BM'nin temel bileşenlerini korumak için acil fona ihtiyaç duyduğunu, bunların bir kez yıkılması halinde toparlanmasının çok daha pahalıya mal olacağını ifade etti.

Trump yönetiminin gelecek yıl da BM'nin finansmanına katılmayacağını, dolayısıyla sistemin hiçbir üye ülkeden destek görmeyeceğini savunan Patz, '2026, krizin boyutunu tam olarak göreceğimiz yıl olacak. Benim tahminime göre 2026, en düşük yıl, en kötü yıl olabilir.' yorumunu yaptı.

BM'deki mali kriz göçmenleri vuruyor

Şiddetini en çok insani yardım kuruluşları üzerinde gösteren bu mali krizin ortasında BMMYK, faaliyetlerinde büyük kesintiler yapmasını gerektiren tarihi bir bütçe açığıyla karşı karşıya.

BMMYK, sağladığı mali ve nakdi destek ile acil yardımları bu yıl yaklaşık yüzde 60 oranında azaltmak zorunda kaldı.

Sudan'da cinsiyet temelli şiddet mağdurları için güvenli alanların kapatılması sonucu 80 bin kadın ve kız çocuğu destekten mahrum kalırken, Afganistan'da da 450 sağlık merkezinin faaliyeti sona erdi.

Ukrayna'da yaklaşık 1 milyon kişi nakdi yardımlarını kaybetme riskiyle yüzleşirken, Bangladeş'te de yarım milyon Arakanlı çocuk okula gidemeyecek.

BMMYK Sözcüsü Matthew Saltmarsh, AA muhabirine verdiği demeçte, zorlu bir yıl geçirdiklerini belirterek, 'ABD bizim en önemli bağışçımızdı. Daha önce fonlarımızın yüzde 40 kadarını onlar sağlıyordu ama artık sadece ABD değil, diğer bağışçılar, özellikle Avrupa ve Doğu Asya ülkeleri de bize daha az para veriyor.' dedi.

Bu yılki bütçelerinin geçen yıla kıyasla yaklaşık dörtte bir daha az olabileceğini ancak buna karşılık zorla yerinden edilen insanların sayısının katlanarak arttığını belirten Saltmarsh, 'Riskleri göz ardı etmek küresel istikrarsızlığa yol açar. Dünyanın hassas bölgeleri çöküntüye uğradığında güvenlik sorunu yayılır. Bu yaşanmadan önce harekete geçmek her ülkenin faydasınadır.' ifadelerini kullandı.

Saltmarsh, 'Küresel ve bölgesel düzeyde gördüğümüz manzara, büyük miktarda paranın insani yardım alanından ziyade savunma ve güvenlik sektörlerine aktarıldığı yönünde.' diye konuştu.

Birçok ülkenin ekonomilerini kendi sınırları içerisinde sosyal destek sağlamak için kullanma arayışında olduğuna dikkati çeken Saltmarsh, bağışçıların önceliklerinin değişmiş olabileceğine işaret etti.

Buna göre, Eylül 2025, küresel ortalama sıcaklıklar açısından kayıtlardaki üçüncü en sıcak eylül ayı oldu ve bu ayda ortalama yüzey sıcaklığı 16,11 derece olarak ölçüldü. Bu seviye, 1991-2020 dönemindeki ortalama sıcaklığın 0,66 derece üzerinde gerçekleşti.

Eylüldeki ortalama sıcaklıklar, sanayi öncesi dönem olan 1850-1900 yıllarındaki ortalama sıcaklığın 1,47 derece üzerinde ölçüldü.

Ayrıca, Ekim 2024-Eylül 2025 dönemini kapsayan son 12 aydaki ortalama sıcaklık, dünyada sanayi öncesi dönem ortalamasının 1,51 derece üzerine çıktı.

Avrupa'da Eylül 2025, beşinci en sıcak eylül ayı olarak kayıtlara geçti ve kıtadaki ortalama sıcaklık 15,95 dereceyle 1991-2020 dönem ortalamasından 1,23 derece yüksek oldu.

Dünyada deniz yüzeyi sıcaklıkları açısından kayıtlardaki üçüncü en sıcak eylül ayı yaşanırken, bu dönemde deniz yüzeyi sıcaklık ortalaması 20,72 derece ölçüldü.

C3S Müdür Yardımcısı Samantha Burgess, verilere ilişkin değerlendirmesinde, eylüldeki küresel ortalama sıcaklıkların Eylül 2024'teki seviyeye yakın seyrettiğine işaret ederek, 'Son bir yılda küresel sıcaklık bağlamı aynı kaldı, kara ve deniz yüzeyi sıcaklıklarının ısrarlı şekilde yüksek seyretmesi atmosferdeki sera gazı birikiminin süregelen etkisini yansıtıyor.' ifadesini kullandı.

İsrail güçlerinin Küresel Sumud Filosu'na düzenlediği saldırıyı protesto eden göstericiler, İsrail aleyhine sloganlar attı.

Göstericiler ayrıca Almanya'nın da Gazze'deki soykırıma destek verdiğini ifade ederek, 'Almanya finanse ediyor İsrail bombalıyor' sloganları attı.

Ana tren istasyonu içerisinde başlayan protesto, polisin gelmesiyle tren garının dışında devam etti.

Polis, tren istasyonunda sadece yolcuların kalabileceğini bildirerek, protestocuları içeriye sokmadı. Polis, aralarında Yahudilerin de bulunduğu bazı göstericileri gözaltına aldı.

Tunus

Mağrib Sumud Kafilesi'nin çağrısıyla başkent Tunus'un merkezinde yer alan Habib Burgiba Caddesi'nde toplanan göstericiler, İsrail'in Küresel Sumud Filosuna saldırısını protesto etti.

Tunus'tan filoya katılan aktivistlerin sesli mesajlarının paylaşıldığı gösteride, Filistin ve Tunus bayrakları açıldı.

Gösteride konuşan Mağrip Sumud Konvoyu üyesi Cevahir Şenne, İsrail'in filoya yönelik saldırılarının kendilerini yıldıramayacağını, filonun yoluna devam edeceğini söyledi.

Filoda yer alan eşi Vail Nevvar ile devamlı iletişim halinde olduklarını belirten Şenne, eşinin teknedeki diğer aktivistlerle beraber morallerinin çok iyi olduğunu ve yollarına devam edeceklerini belirttiğini söyledi.

Uluslararası kamuoyunu filoya ve Gazze'ye yapılan saldırılara karşı durma çağrısı yapan Şenne, Küresel Sumud Filosu'nu yalnız bırakmayacaklarını vurguladı.

İsrail ablukasını kırmak ve insani yardım ulaştırmak amacıyla Gazze'ye doğru yol alan Küresel Sumud Filosu'na saldıran İsrail donanması unsurları, gemileri yasa dışı şekilde ele geçirmeye başlamıştı.

Libya

Trablus'taki Cezayir Meydanı'nda toplanan çok sayıda Libyalı, Filistin ve Libya bayrakları taşıyarak İsrail'i protesto eden sloganlar attı.

Göstericiler, 'Denizin derinliklerinden özgürlük sabahı doğacak' ve 'Küresel Sumud Filosu özgür halkların abluka altındaki Gazze'ye mesajı'' yazılı dövizler taşıdı.

Libya'dan Ömer Muhtar gemisi de Filoda yer alıyor

Ömer Muhtar gemisi 22 Eylül'de, İsrail ablukasını kırmak ve insani yardım ulaştırmak amacıyla Trablus'tan yola çıkmış, 30 Eylül'de de Akdeniz'de Küresel Sumud Filosuna dahil olmuştu.

Ömer Muhtar gemisinin sosyal medya hesabından bir saat önce yapılan açıklamada, İsrail botlarının geminin yakınında olduğu ancak henüz gemiye baskın yapılmadığı belirtilmişti.

Yunanistan

Yunanistan Dışişleri Bakanlığı binası önünde toplanan eylemciler 'Filistin'e özgürlük' sloganları atarak İsrail'in Küresel Sumud Filosu'na saldırısını kınadı.

Eylemciler, Küresel Sumud Filosu'nun Gazze'ye güvenle ulaşması için Dışişleri Bakanlığı ve hükümetten destek istedi.

Dışişleri Bakanlığı önünde düzenlenen eyleme katılan Yorgos isimli aktivist, Küresel Gazze'ye insani yardım ulaştırmak üzere yolda olan Sumud Filosuna İsrail'in saldırması ve filodaki aktivistlerin tutuklanmasına tepki olarak toplandıklarını belirtti.

Yorgos, 'Hükümetimiz tamamen ilgisiz. Birkaç gün önce gemilere insansız hava araçları ile saldırı da oldu ama bizim hükümetimiz herhangi bir yorum bile yapmadı.' dedi.

Kadın eylemci Nota ise Yunanistan'daki genel grev nedeniyle toplu taşıma imkanının bulunmamasına rağmen yaklaşık 1500 kişinin eyleme katıldığına dikkati çekerek, şunları söyledi:

'Filomuza müdahale yapılmasına hazırlıklıydık. Haberi yaklaşık 1 saat önce alır almaz bulduğumuz tüm imkanlarla yola çıktık. Ulaşımımız da dayanışma içinde oldu. Zira bugün grev vardı. Filoya yardım etmek, Dışişleri Bakanlığına işini yapması için baskı yapmak üzere öğrencilerle, işçilerle buraya geldik.'

İsrail'in uluslararası baskıdan korkmaya başladığına ilişkin inancını dile getiren Nota, 'Filistin meselesi artık uluslararası bir haber konusu. Filistin halkı özgürlüğüne kavuşana kadar da böyle olmaya devam edecek.' diye konuştu.

Buna göre, Temmuz 2025, küresel ortalama sıcaklıklar açısından kayıtlardaki üçüncü en sıcak temmuz ayı oldu ve bu ayda ortalama yüzey sıcaklığı 16,68 derece olarak ölçüldü.

Söz konusu ortalama sıcaklıklar, 1991-2020 dönemindeki temmuz ayları ortalamasının 0,45 derece üzerinde seyrederken, sanayi öncesi dönem ortalamasını da 1,25 derece aştı.

Temmuz 2025, rekor sıcaklıkların görüldüğü 2023 ve 2024'teki temmuz aylarına kıyasla sırasıyla 0,27 ve 0,23 derece daha soğuk geçti.

Bu kapsamda, temmuzda dünya çapındaki rekor sıcaklıklardan "hafif bir rahatlama" yaşandı. Ancak, Ağustos 2024-Temmuz 2025 dönemini kapsayan 12 aylık küresel ortalama sıcaklıklar 1991-2020 döneminin 0,65 derece ve sanayi öncesi dönem ortalamasının 1,53 derece üzerinde ölçüldü.

İskandinavya bölgesinde ortalama üstü sıcaklık, Türkiye'de rekor

Geçen ay, Avrupa'da ortalama kara sıcaklığı 21,1 dereceyle 1991-2020 dönem ortalamasının 1,3 derece üzerinde gerçekleşirken, Avrupa'da kayıtlardaki dördüncü en sıcak temmuz yaşandı.

Finlandiya, Danimarka, İsveç ve Norveç'in dahil olduğu İskandinavya bölgesi, temmuzda Avrupa'da en belirgin ortalamanın üzerinde hava sıcaklıklarının görüldüğü bölge oldu ve sıcak hava dalgası koşulları özellikle İsveç ve Finlandiya'yı etkisi altına aldı.

Güneydoğu Avrupa sıcak hava dalgaları ve orman yangınlarıyla karşı karşıya kalırken, Türkiye'de Şırnak'ın Silopi ilçesinde 25 Temmuz'da 50,5 dereceyle tüm zamanların sıcaklık rekoru kaydedildi.

Avrupa dışında, Himalayalar, Çin ve Japonya'da sıcaklıklar ortalamanın üzerinde seyretti.

Deniz yüzeyi sıcaklıkları ise geçen ay 20,77 dereceye ulaştı ve böylece kayıtlardaki üçüncü en yüksek sıcaklık değerleri ölçüldü.

C3S Direktörü Carlo Buontempo, verilere ilişkin değerlendirmesinde, son iki yıldaki temmuz ayı sıcaklık rekorlarına bu yıl temmuzda "şimdilik" ara verildiğini belirterek, "Bu durum, iklim değişikliğinin durduğu anlamına gelmiyor. Geçen ay boyunca da dünyada giderek artan ısınmanın, aşırı sıcaklıklar veya seller gibi yıkıcı etkilerine şahit olmaya devam ettik. Atmosferdeki sera gazı emisyonlarını hızla durdurmazsak sadece yeni sıcaklık rekorları değil, aynı zamanda bu etkilerin daha da kötüleşmesini beklemeliyiz ve buna hazırlıklı olmalıyız." ifadelerini kullandı.

Küresel sıcaklıklarda özellikle son yıllarda yaşanan tarihi artış dikkati çekerken, yüzey sıcaklığının 1850-1900 yıllarını kapsayan sanayi öncesi dönem ortalamasının 1,5 derece üzerinde olduğu 2024 kayıtlardaki en sıcak yıl oldu.

Söz konusu yılda, Paris Anlaşması'nda kritik eşik olarak belirlenen 1,5 derecelik sıcaklık artışı ilk kez aşıldı.

Geçen yıl küresel ortalama sıcaklık 15,1 derece olarak ölçüldü. Bu değer, 2023'teki artışın 0,12 derece üzerinde kaydedildi.

Küresel yüzey sıcaklığı, 2023'te sanayi öncesi dönem ortalamasının 1,4 derece ve 2022'de 1,1 derece üzerinde gerçekleşti.

Yüzey sıcaklığı 1967'de ortalamanın sadece 0,2 derece üzerinde gerçekleşmişti.

Uzmanlar, 1,5 derece sınırının aşılmasının iklim açısından kritik bir eşik olduğu konusunda uyarırken, sıcaklık artışlarının şiddetli hava olaylarını, kuraklıkları ve ekosistem üzerindeki riskleri artırdığına işaret ediyor.

2015-2024 kayıtlardaki en sıcak dönem

Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA) verileri de 2024'te ortalama yüzey sıcaklığının kayıtlardaki en yüksek seviyeye ulaştığını teyit etti. Geçen yılın yarısından fazlasında, ortalama sıcaklıklar referans değerin 1,5 derece üzerinde kaldı.

Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO) verilerine göre, 2015-2024 en sıcak dönem olarak kayıtlara geçti.

Advances in Atmospheric Sciences dergisinde yayımlanan ayrı bir çalışma ise 2024'te okyanusların ısınmasının rekor sıcaklıkların yaşanmasında kilit rol oynadığını ortaya koydu.

Küresel ısınmanın neden olduğu fazla ısının yaklaşık yüzde 90'ı okyanuslarda depolandığı için okyanus ısı içeriğinin iklim değişikliğinin en kritik göstergelerinden biri olarak kabul edildiği belirtildi.

Küresel ortalama yüzey sıcaklığı haziranda 16,46 derece ölçüldü

Öte yandan, geçen ay dünyada kayıtlardaki en sıcak üçüncü haziran ayı olurken ortalama sıcaklıklar 16,46 derece olarak ölçüldü. Haziran ayındaki sıcaklıklar, sanayi öncesi dönem ortalamasının 1,3 derece üzerinde gerçekleşti.

Söz konusu dönemde Avrupa'da yüzey sıcaklık ortalaması haziranda 18,46 derece ölçülürken, kıta için kayıtlardaki beşinci en sıcak haziran ayı oldu.

Sulak alan kaybı ile bu eğilimi tersine çevirmek için gereken önlemlere ilişkin güncel bilimsel ve ekonomik veriler sunulan raporda, su, gıda, geçim kaynakları ve iklim direnci sağlayan sulak alanların endişe verici hızda yok olduğu belirtildi.

Raporda, 1970'ten bu yana, turbalık alan, nehir ve göl gibi tatlı su ekosistemleri ile mangrov ve mercan resifleri gibi kıyı deniz ekosistemlerini barındıran sulak alanların yaklaşık yüzde 22'sinin yok olduğu aktarıldı.

Dünya genelindeki sulak alan kaybının 411 milyon hektara ulaştığı vurgulanan raporda, kalan sulak alanların dörtte birinin ise "bozulmuş durumda" olduğu kaydedildi.

Mevcut kaybın hızla sürmesi halinde, 2050'ye kadar kalan sulak alanların yüzde 20'sinin daha yok olabileceği aktarılan raporda, bunun yaklaşık 39 trilyon dolarlık ekonomik kayba neden olacağı vurgulandı.

Raporda, sulak alanların kaybının başlıca nedenleri arasında tarım alanlarının genişletilmesi, kirlilik, istilacı türler ve iklim değişikliğinin kuraklık ile deniz seviyesinin yükselmesi gibi etkilerinin yer aldığı belirtildi.

Sulak alanların işlevi

Dünya kara yüzeyinin yalnızca yüzde 6 ila 7'sini kaplayan sulak alanlar, tüm bitki ve hayvan türlerinin yaklaşık yüzde 40'ına yaşam alanı sunuyor ya da üreme ortamı sağlıyor.

Karbonun tutulması ve salınması süreçlerinde kritik rol oynayan bu ekosistemler, atmosferdeki karbondioksit seviyelerini dengeleyerek iklim değişikliğiyle mücadelede önemli bir işlev üstleniyor.

Sulak alanlar aynı zamanda sel, kuraklık ve şiddetli yağış gibi olağanüstü hava olaylarının etkisini hafifletici doğal bariyerler olarak öne çıkıyor.

İçme suyu temini ve gıda güvenliği açısından da büyük öneme sahip sulak alanlar, yaklaşık 3 milyar insana içme suyu sağlayan yer altı sularını destekliyor.

Ayrıca dünya genelinde 3,5 milyar insanın temel besin kaynağı olan pirinç, çoğunlukla bu alanlarda yetiştiriliyor.

Türkiye ve İngiltere'nin, aynı konuda birçok stratejik hedefi paylaşan iki stratejik ortak olduğunu ifade eden Fidan, "Avrupa Birliği ülkesi olmayan ama Avrupa'yla güçlü bağları bulunan iki NATO üyesi ülkeyiz." dedi.

Fidan, ekonomi, savunma ve teknolojik işbirliği gibi birçok alanda iki ülke arasında yoğun işbirliği trafiğinin bulunduğuna dikkati çekerek, "Dış ticaret hacmimiz, halihazırda 30 milyar (dolar) hedefine doğru yaklaşmakta. Bu, gerçekten bizim son yıllarda büyük bir ısrarla takip ettiğimiz hedef." diye konuştu.

Her iki ülkenin son yıllarda bu konu üzerinde çok emek harcadığını dile getiren Fidan, ticaret ve yatırım alanında çok daha büyük fırsatların bulunduğuna ve bunun daha da ileri taşınması için Serbest Ticaret Anlaşması'nın güncellenmesi gerektiğine işaret etti.

"Savunma sanayindeki işbirliğimiz fevkalade iyi gidiyor"

Fidan, bu konuda yürütülen çalışmaların olduğunu vurgulayarak, "Savunma sanayindeki işbirliğimiz fevkalade iyi gidiyor. Eurofighter temininden diğer alanlardaki ortak çalışmalarımıza kadar, bu konuda firmalarımız, ilgili kurumlarımız iyi bir şekilde çalışıyorlar." diye konuştu.

Dış politika alanında özellikle Gazze, Suriye, İran, Irak, Rusya-Ukrayna Savaşı konularında iki ülkenin de görüşlerinin hemen hemen örtüştüğünü belirten Fidan, Rusya ile Ukrayna arasındaki ateşkesin her iki tarafta da desteklendiğini kaydetti.

Fidan, "İran ile İsrail arasında varılmış olan mutabakatın devam etmesi ve ateşkesin ihlal edilmemesi ve kalıcı bir barışa dönülmesi, şu andaki en büyük stratejik hedeflerimizden biri. Diğer taraftan, Gazze'deki trajedinin bir an evvel son bularak bir ateşkes anlaşmasının imzalanması ve iki devletli çözüm temelinde de bu sorunun çözülmesi bizim için önemli." değerlendirmesinde bulundu.

İngiltere'nin Suriye'ye yönelik yaptırımlarının kaldırılması dolayısıyla mevkidaşına teşekkür ettiğini aktaran Fidan, "Kendileri de yakında Suriye'ye gideceklerini söylediler. Bu, gerçekten bizim için önemli bir işbirliği alanı. Suriye'deki istikrar, Suriye'deki güvenlik hem bölgeye hem küresel anlamda hepimize hizmeti dokunacak bir husus. Bu konuda da beraber çalışmaya devam edeceğiz." ifadelerini kullandı.

"Türkiye'nin yürüttüğü çalışmaları takdirle karşıladığımızı ifade etmek istiyorum"

İngiltere Dışişleri Bakanı David Lammy, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile Bakanlıkta yaptığı görüşmenin ardından açıklamalarda bulundu.

Bir yıldır Dışişleri Bakanlığı görevini yürüttüğünü hatırlatan Lammy, "12 aylık görev sürem boyunca, tek bir ay bile sayın Bakan (Fidan) ile görüşmeden, temasta bulunmadan geçmedi. Çoğu kez ayda birkaç kez temaslarda bulunduk." ifadelerini kullandı.

Lammy, bu görüşme sıklığının Türkiye ile İngiltere arasındaki sıkı işbirliğini gösterdiğini, iki ülke arasında çok güçlü kültürel bağların olduğunu anlattı.

"Bu yıl çok büyük ihtimalle 5 milyon vatandaşımız, dünyanın en güzel ülkelerinden biri olan ülkenize gelip vakit geçirecek. Türk misafirperverliğini yaşayacak." diyen Lammy, aynı zamanda çok sayıda Türk vatandaşının da İngiltere'yi ziyaret ettiğini söyledi.

Serbest Ticaret Anlaşması vurgusu

Lammy, "Temsil ettiğim bölgede çok uzun geçmişe dayanan, Türkçe konuşan topluluklar yaşıyor. Türkiye ile İngiltere arasında ilişkilerin temelinde çok güçlü stratejik ortaklıklar yatıyor. Bu sayede bu zemin üzerinde bugün gerçekleştirdiğimiz işbirliklerini meydana getirebildik." diyerek, bu anlamda kendisini çok şanslı olarak nitelendirdi.

İki ülkenin birlikte çalışarak işbirliklerini güçlendirmek için çaba gösterdiğini söyleyen Bakan Lammy, Serbest Ticaret Anlaşması'nın bunu daha da perçinleyeceğini vurguladı.

Lammy, "Önümüzdeki haftalarda, aylarda Serbest Ticaret Anlaşması için yürütülecek müzakereleri de sabırsızlıkla bekliyoruz. Serbest Ticaret Anlaşması, aslında 28 milyar sterlinlik bir ticaret hacmi potansiyeli taşıyor olacak. Türkiye ve İngiltere iş dünyası bir araya gelecek, şirketler bir arada çalışacak. İş dünyası alanında da güçlü işbirliği göstergesi, aynı zamanda halklarımız arasında da güçlü işbirliğinin bir göstergesi olacak." değerlendirmesinde bulundu.

Türkiye'nin çabalarına övgü

Bakan Fidan ile görüşmesinin son sınamalarla dolu jeopolitik ortamda gerçekleştiğini söyleyen Lammy, şunları kaydetti:

"Bu vesileyle Türkiye'nin yürüttüğü çalışmaları takdirle karşıladığımızı ifade etmek istiyorum. Özellikle Rusya-Ukrayna Savaşı'nda barışı tesis etmek için, Rusya'nın saldırılarını durdurmak için çok önemli çaba sarf ettiler. Karadeniz Bölgesi'nde barışı tesis edebilmek için, uzun süredir beklediğimiz ateşkesi gerçekleştirebilmek için çaba sarf ettiler. 1 milyonun üzerinde Rus asker hayatını kaybetti bu süreçte. Ukrayna'nın enerji tedarikine ve sivillere yönelik saldırılara da tanık olduk."

Bakan Lammy, "Gazze'yle ilgili yürütülen çalışmalar çerçevesinde buradaki insanlık krizinin hafifletilmesi ve Filistin halkı için iki devletli çözüme yönelik çalışmalar yapıyoruz." dedi.

Aynı zamanda Suriye'nin de bu toplantının gündeminde yer aldığını ve bu konuda çok yakın işbirliği içinde olunduğunu anlatan Lammy, "Bakan Fidan'a çok müteşekkirim, özellikle bizimle birlikte yürüttüğü bu çalışmalar için." diye konuştu.

Sudan, Gambiya, Nijerya, Sierra Leone, Namibya, Uganda, Güney Afrika, Kenya, Moritanya, Senegal, Cezayir, Tunus’un yanı sıra Afrika Birliği (AfB), bölgedeki gelişmelere tepki gösterdi.

Çad, Libya ve Komorlar ise 21 ülkenin dahil olduğu ortak bildiriye imza atarak İsrail'in İran'a yönelik saldırganlığını kınadı.

Sudan, ABD'nin İran'ın nükleer tesislerine yönelik saldırısından "derin endişe" duyduğunu belirtti.

Sudan Dışişleri Bakanlığından yapılan yazılı açıklamada, bu saldırının bölgeyi daha da karmaşık sürece sürükleyerek küresel barış ve güvenliğe zarar verebileceği uyarısında bulunuldu.

Uganda Devlet Başkanı Yoweri Museveni, İsrail'in iki devletli çözümü reddetmesini eleştirerek "İsrail'in, Filistinlilerin, Filistin topraklarında yerinin olmadığını söylemesi doğru değil. İsrail, iki devletli çözümü kabul etmeli." yorumunu yaptı.

İsrail'in Filistinlilerin haklı taleplerini reddetmesini "sömürgeci anlayış" olarak nitelendiren Museveni, bu tavrın, eski Uganda Devlet Başkanı İdi Amin'in Hindistan kökenli Ugandalıları sınır dışı etmesine benzediğini kaydetti.

Orta Doğu'da barışın sağlanması için taraflara çağrıda bulunan Museveni, "Güç, meşru savunma dışında kullanılmamalıdır. İran, bizim tavsiyemizi dinleyip İsrail'i tanımalı, İsrail de (Filistin) iki devletli çözümü uygulamalıdır." ifadelerine yer verdi.

Sierra Leone de İsrail'in İran'a yönelik askeri saldırılarını kınayarak bu hamlelerin yasa dışı olduğunun altını çizdi ve diplomasiye geri dönülmesi çağrısında bulundu.

Namibya, İsrail'in İran'daki nükleer ve sivil altyapıyı hedef alan son askeri saldırılarından duyduğu derin endişeyi dile getirerek saldırıları uluslararası hukukun ihlali olarak değerlendirdi. Cumhurbaşkanı Netumbo Nandi-Ndaitwah, saldırıları "İran'ın egemenliği ve toprak bütünlüğünün açık bir ihlali" olarak nitelendirdi.

Uluslararası hukuk vurgusu

Güney Afrika Uluslararası İlişkiler ve İşbirliği Bakanlığından (DIRCO) yapılan açıklamada, İsrail'in İran'daki hedeflere düzenlediği saldırılara ilişkin derin endişe duyulduğu vurgulanarak sivil altyapıya zarar verilmesinin “rahatsız edici” olduğu belirtildi.

DIRCO Sözcüsü Chrispin Phiri, “Uluslararası insancıl hukuk uyarınca siviller ve sivil altyapı, asla meşru hedefler olarak görülmemelidir.” uyarısında bulundu.

İsrail'in, İran'ın topraklarına düzenlediği askeri saldırının ardından, iki ülke arasında son dönemde artan askeri gerginlikten derin endişe duyduğunu ifade eden Gana hükümetince, taraflara azami itidal göstermeleri, diyaloğa öncelik vermeleri ve durumu yatıştırmak için diplomatik kanalları kullanmaları çağrısı yapıldı.

Kenya hükümetinden yapılan açıklamada diplomatik misyonların korunması gerektiği vurgulanarak vatandaşlarına seyahat uyarısında bulunuldu.

Moritanya, Cezayir ve Senegal, saldırıyı kınayan açıklamalarla ateşkes çağrısında bulunurken Tunus Dışişleri Bakanlığı, saldırıları bölge güvenliğini tehdit eden ve uluslararası hukukla çelişen uygulamalar olarak nitelendirdi.

Nijer, sivillerin zarar görmemesi temennisinde bulunurken Tanzanya şiddeti kınadı. Cibuti ise İsrail’i gerilimi tırmandırmakla suçladı.

Afrika'da en fazla Müslüman nüfusa sahip Nijerya, İsrail'in İran'a saldırısı sonrası başlayan süreçle ilgili ciddi endişesini dile getirerek düşmanlıkların derhal durdurulması çağrısında bulundu.

Nijerya Dışişleri Bakanlığından yapılan açıklamada, "Devam eden misilleme döngüsü yalnızca sivillerin hayatlarını tehlikeye atmakla kalmıyor, aynı zamanda daha geniş Orta Doğu'yu daha fazla istikrarsızlığa sürüklemekle tehdit ediyor. Uluslararası toplumu, özellikle Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyini, derhal gerginliği azaltma yönündeki çabalarını yoğunlaştırmaya ve yapıcı bir angajman için bir platform sağlamaya çağırıyoruz." ifadeleri kullanıldı.

Gambiya da İsrail'in İran'a yönelik son saldırılarını sert dille kınayarak bu adımları, bölgesel barış çabalarını rayından çıkarmayı ve Gazze'deki insani krizden küresel ilgiyi uzaklaştırmayı amaçlayan "uluslararası hukukun kışkırtıcı ihlalleri" olarak nitelendirdi.

Afrika Birliği Komisyonu Başkanı Mahmoud Ali Youssouf, İsrail'in İran'a hava saldırısı düzenlediğine dair haberlerden ciddi endişe duyduklarını ifade ederek, İsrail’in saldırılarını "uluslararası barış ve güvenliğe yönelik ciddi bir tehdit" olarak nitelendirdi ve düşmanlıkların derhal durdurulmasını istedi.

İsrail'in ülke genelindeki saldırılarında 627 kişinin yaşamını yitirdiği aktarılan açıklamada, yaralı sayısının da 4 bin 870 olduğu belirtildi.

Açıklamada, ölü ve yaralı sayının en çok Tahran ve Kirmanşah’ta olduğu, Huzistan, Loristan, İsfahan, Merkezi, Doğu Azerbaycan, Hemedan, Zencan ve Gilan kentlerinin sıralamayı takip ettiği kaydedildi.

Sağlık Bakanı Muhammed Rıza Zaferkendi, dün yaptığı açıklamada, İsrail'in saldırılarında 606 kişinin yaşamını yitirdiğini, 5 bin 332 kişinin yaralandığını duyurmuştu.

İran'ın saldırılara füzelerle düzenlediği misillemelerde ise İsrail'de 28 kişi öldü, 1272 kişi yaralandı.

Tel Aviv kaynaklarına göre, İran, 12 günlük çatışmalarda İsrail'e 530'dan fazla füze attı ve bunların büyük kısmı hava savunma sistemlerince imha edildi.

AA muhabiri, İsrail'in saldırılarıyla başlayan 12 günlük çatışmalarda öne çıkan gelişmeleri derledi.

13 Haziran:

- İsrail sabah erken saatlerde İran'a saldırılar başlattı. İsfahan ve Natanz nükleer tesisleri başta olmak üzere ülkenin birçok bölgesine hava saldırıları düzenledi.

- İsrail saldırılarında 6 nükleer bilim insanının yanı sıra İran Devrim Muhafızları ve ordusundan 12 üst düzey komutan öldü.

- İsrail, İran nükleer tesisleri ve balistik füze kapasitesini yok edeceğini açıkladı.

- Tahran, İsrail'in saldırılarına karşılık vereceğini duyurdu.

- İran, saldırılara misilleme olarak İsrail'i füzelerle hedef aldı, 1 kişi öldü.

14 Haziran:

- İsrail, Tahran ve Tebriz başta olmak üzere İran'ın birçok bölgesine hava saldırıları düzenledi.

- İsrail, İran'ın güneyindeki en büyük doğalgaz sahası olan Güney Pars'ı vurdu.

- İran basını, İsrail'in 13 Haziran'da başlayan saldırılarında Tahran'da 20'si çocuk 60 kişinin öldüğünü duyurdu.

- İran, saldırılara misilleme olarak İsrail'i füzelerle hedef aldı, 6 kişi öldü. İran'ın 13 Haziran'dan bu yana düzenlediği misillemelerde İsrail'de ölenlerin sayısı 7'ye yükseldi.

15 Haziran:

- İran Sağlık Bakanlığı, İsrail'in saldırılarında ölenlerin sayısının 224'e yükseldiğini bildirdi. Bakanlık ölenlerin yüzde 90'nın sivil olduğunu açıkladı.

- İran, saldırılara misilleme olarak İsrail'i füzelerle hedef aldı, 9 kişi öldü. İran misillemelerinde ölen İsraillilerin sayısı 16'ya yükseldi.

16 Haziran:

- İsrail, İran devlet televizyonunun Tahran'daki merkezini vurdu.

- İran, saldırılara misilleme olarak İsrail'i füzelerle hedef aldı, 8 kişi öldü. İran misillemelerinde ölen İsraillilerin sayısı 24'e yükseldi.

- İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, İran'ın misillemesi sonrası "Tahran sakinleri bedel ödeyecek" tehdidinde bulundu. Gelen tepkiler sonrası Katz, yeni açıklama yaparak, "Tahranlıları tehdit etmediğini, fiziki bir zarardan bahsetmediğini" savundu.

- Gazze ve Lübnan'da binlerce kişiyi zorla yerinden eden İsrail ordusu, Tahran'ın 3. bölge sakinlerinden bölgeden ayrılmalarını isteyerek ilk kez İran'ın başkenti için "tahliye emri" yayımladı. Devrim Muhafızları da buna karşılık Tel Aviv sakinlerinden kenti boşaltmaları uyarısı yaptı.

17 Haziran:

- İsrail ordusu, İran Devrim Muhafızları Ordusu Hatemül Enbiya Merkezi Karargahı Komutanı Ali Şadımani'ye suikast düzenlediğini duyurdu.

- ABD Başkanı Donald Trump, ateşkes yerine İran ile nükleer anlaşma konusunda "gerçek bir son istediğini" söyledi.

- İsrail ordusu, Tahran'ın 18. bölge sakinlerinden bölgeden ayrılmalarını isteyerek "tahliye emri" yayımladı.

18 Haziran:

- İsrail ordusu, Tahran başta olmak üzere İran'ın birçok bölgesine saldırılar düzenlediğini duyurdu.

- ABD basınında Trump'ın İran'ın nükleer tesislerine yönelik saldırı planlarını kabul ettiğine yönelik haberler çıktı.

- İsrail ordusu, İran'da ilk kez bir İHA'sının düşürüldüğünü doğruladı.

- ABD, İsrail'deki vatandaşlarını tahliye için hazırlıklara başladığını duyurdu.

19 Haziran:

- İsrail, İran'daki Arak Ağır Su Nükleer Tesisi'ni vurdu. Bunun yanı sıra Natanz nükleer tesisine bir kez daha saldırı düzenledi.

- Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, ABD Başkanı Donald Trump'ın, İran'la müzakerelerin gerçekleşme olasılığının yüksek olması nedeniyle İran'la ilgili (saldırı yapıp yapmama) kararını iki hafta içinde vereceğini açıkladı.

- İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, "böyle bir kişinin hayatta olmaması gerek" diyerek İran lideri Ali Hamaney'e suikast tehdidinde bulundu.

20 Haziran:

- İran'da, İsrail saldırısında bir nükleer bilim insanı daha öldü.

- Cuma namazı sonrası başta Tahran olmak üzere İran'ın birçok bölgesinde İsrail saldırıları protesto edildi.

21 Haziran:

- İsrail ordusu İsfahan Nükleer Tesisi'ne bir kez daha saldırı düzenlediğini duyurdu.

- İran Sağlık Bakanlığı, 13 Haziran'dan bu yana devam eden saldırılarda en az 430 kişinin öldüğünü, 3 bin 500 kişinin ise yaralandığını açıkladı.

- İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, saldırılar sonrası İngiliz, Fransız ve Alman mevkidaşlarıyla Cenevre'de bir araya geldi.

22 Haziran:

- ABD, İran'daki Fordo, Natanz ve İsfahan nükleer tesislerine saldırı düzenledi. B-2 uçaklarıyla sığınak delici bombaların kullanıldığı saldırıların ardından bölgedeki tansiyon daha da yükseldi.

- İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İran'daki 3 ayrı nükleer tesise yönelik saldırı nedeniyle Trump'ı tebrik etti.

- İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) Dışişleri Bakanları Konseyi Oturumu kapsamında İstanbul'da bulunan İran Dışişleri Bakanı Erakçi, "ABD'nin kırmızı çizgiyi aştığını" söyledi.

- Tahran yönetimi, ABD saldırısından önce Fordo Nükleer Tesisi'nin boşaltıldığını açıkladı.

23 Haziran:

- İsrail ordusu, Fordo Nükleer Tesisi'ne giden yola hava saldırısı düzenlediğini duyurdu.

- İsrail, siyasi mahkumların tutulduğu Evin Hapishanesi başta olmak üzere İran'ın başkenti Tahran'daki birçok sembol noktaya hava saldırıları düzenledi.

- İran, ABD'nin 3 ayrı nükleer tesise düzenlediği saldırıya karşı Katar'daki ABD'ye ait El-Udeyd Hava Üssü'ne füzelerle misillemede bulundu.

- Saldırıyı kınayan Katar, füzelerin hava savunma sistemlerince imha edildiğini duyurdu.

- ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın Katar'daki üsse misilleme öncesi kendilerine bilgi verdiğini açıkladı.

- Trump, "Belki İran artık bölgede barış ve uyuma doğru ilerleyebilir ve ben de İsrail'i aynı şeyi yapmaya şevkle teşvik edeceğim" diyerek İran ile İsrail arasında olası ateşkesin sinyallerini verdi.

24 Haziran:

- Trump, İran ile İsrail arasında ateşkese varıldığını tek taraflı duyurdu.

- İran, ateşkesin yürürlüğe girmesine saatler kala saldırılara misilleme olarak İsrail'i füzelerle hedef aldı, 4 kişi öldü. İran misillemelerinde İsrail'de ölenlerin sayısı 28'e yükseldi.

- İsrail yönetimi, Trump'ın önerdiği ateşkesi kabul ettiğini duyurdu.

- İran Sağlık Bakanlığı, İsrail'in saldırılarında ölenlerin sayısının 606'ya, yaralıların sayısının da 5 bin 332'ye yükseldiğini açıkladı.

Çalışmalarda, 30 veri tabanında 16 milyardan fazla bilgi olduğu ve bunun tarihte görülen en büyük "veri ihlali vakası" olduğu tespit edildi.

"Silah olarak kullanılabilecek büyük miktarda istihbarat" olarak tanımlanan bu verilerin, Apple, Facebook, Google, GitHub, Telegram ve bazı hükümet servisleri gibi çevrim içi portallardaki hesaplara giriş yapmak için kullanılabileceği aktarıldı.

Dünya genelindeki kullanıcılara ait 184 milyon verinin ele geçirildiğinin mayıs ayında ortaya çıktığı hatırlatılarak, bunların da söz konusu 30 veri tabanında bulunduğuna dikkat çekildi.

Saldırıda hayatını kaybeden İranlı üst düzey komutanlar ve öz geçmişleri şöyle:

Tümgeneral Muhammed Bakıri

Tahran'da 1959 yılında doğan Muhammed Bakıri, İran Silahlı Kuvvetleri'nin en üst düzey komutanıydı. 1981 yılında Devrim Muhafızları'na katılarak askeri kariyerine başladı. İran-Irak Savaşı sırasında önce operasyonel sahada görev yaptı, ardından Devrim Muhafızları Kara Kuvvetleri’nin istihbarat operasyonlarından sorumlu oldu. Bu dönemde örgütün istihbarat yapısının temellerini atan isimlerden biri olarak öne çıktı.

Savaş sonrasında Genelkurmay Başkanlığı bünyesinde çeşitli görevler üstlendi. 2007’de Hatemul Enbiya Merkezi Karargâhı’na yardımcı koordinatör olarak atandı. 2016 yılında Silahlı Kuvvetler Genelkurmay Başkanlığı görevine getirildi ve ülkenin tüm askeri yapısını yöneten en yetkili kişi oldu.

Askeri hizmetleri nedeniyle ülkenin lideri Ali Hamaney tarafından onurlandırılan Bakıri, 13 Haziran 2025’te İsrail’in İran’a düzenlediği hava saldırılarında hayatını kaybetti. Ölümü, bölgedeki çatışmaların daha da tırmanmasına neden oldu.

İran Devrim Muhafızları Komutanı Hüseyin Selami

İran Devrim Muhafızları Komutanı Tümgeneral Hüseyin Selami de İsrail'in İran’a yönelik saldırılarında hayatını kaybeden en üst düzey yetkililerden biri oldu. 65 yaşındaki Selami, İran’ın dış tehditlere karşı özellikle İsrail ve ABD’ye yönelik sert söylemleriyle tanınıyordu.

1980’de İran-Irak Savaşı sırasında Devrim Muhafızları’na katılan Selami, 2009’da komutan yardımcılığına, 2019’da ise kurumun başkomutanlığına getirildi. Görev süresi boyunca İran’ın askeri kapasitesini sürekli vurguladı ve ülkesinin "dünya gücü olma eşiğinde" olduğunu savundu.

Selami, özellikle İsrail karşıtı açıklamalarıyla dikkati çekti. 2019’da Suriye’deki İran hedeflerine yönelik saldırının ardından İsrail’i haritadan silme tehdidinde bulunmuştu. Nisan 2024’te İran’ın Şam’daki büyükelçiliğine düzenlenen saldırı sonrası da benzer ifadeler kullanarak "Siyonist rejimin cezalandırılacağını" dile getirmişti.

Saldırılardan yalnızca bir gün önce İran’ın her senaryoya karşı hazırlıklı olduğunu açıklayan Selami, "İran’ın savaş tecrübesine" dikkati çekmişti. Aynı zamanda, İran'ın nükleer ve askeri programlarına dahil olduğu gerekçesiyle uzun süredir BM Güvenlik Konseyi ve ABD yaptırımlarıyla karşı karşıyaydı.

Devrim Muhafızları'nın üst düzey komutanlarından biri olarak, İran lideri Hamaney'e doğrudan danışmanlık yapan önemli figürlerden biriydi.

Tümgeneral Gulam Ali Reşidi

Tümgeneral Gulam Ali Reşidi, İran Silahlı Kuvvetleri'nin önde gelen isimlerinden biri ve İran’ın en önemli askeri karargâhı olan Hatemul Enbiya Merkezi Karargâhı komutanıydı. 1953 yılında Huzistan Eyaleti'nin Dezful kentinde doğdu. 1979’daki devrim sonrası Devrim Muhafızları’na katıldı ve örgütün ilk yapılanmasında etkili oldu.

İran-Irak Savaşı sırasında Devrim Muhafızları’nın başlıca komutanlarından biri olarak görev yaptı. Savaş boyunca önemli operasyonların planlanmasında rol aldı ve askeri karar mekanizmalarının kilit üyeleri arasında yer aldı.

Reşidi, 17 yıl boyunca Silahlı Kuvvetler Genelkurmay Başkan Yardımcılığı görevini yürüttü. 2016 yılında, lideri Ali Hamaney’in emriyle Hatemul Enbiya Merkezi Karargâhı’nın başına getirildi. Bu karargâh, İran’ın askeri operasyonlarının planlandığı ve koordine edildiği ana merkezdir.

Savunma doktrini geliştirme süreçlerinde de önemli bir rol oynayan Reşidi, kamuoyuna nadiren konuşsa da İran’ın askeri stratejisinde belirleyici bir figür olarak biliniyordu. Özellikle ABD ve İsrail gibi dış tehditlere karşı hazırlıklı olunması gerektiğini sıkça vurgulamıştı.

Tuğgeneral Emir Ali Hacızade

Tuğgeneral Emir Ali Hacızade, 2009 yılından bu yana İran Devrim Muhafızları Hava ve Uzay Kuvvetleri Komutanı olarak görev yapıyordu. 1962 yılında Tahran’da doğan Hacızade, İran-Irak Savaşı'nın başlamasının ardından Devrim Muhafızları'na katıldı ve savaş sırasında keskin nişancı olarak çeşitli operasyonlarda yer aldı.

Savaştan sonra hava kuvvetlerine geçen Hacızade, İran’ın balistik füze geliştirme programında aktif görev aldı. 2019 yılında İran’ın Hürmüz Boğazı yakınlarında bir Amerikan insansız hava aracını düşürmesinin ardından, ABD Hazine Bakanlığı tarafından yaptırım listesine alındı.

Uzun yıllar İran’ın savunma stratejilerinde etkin bir rol oynayan Hacızade, özellikle füze kapasitesinin geliştirilmesinde kilit isimlerden biri olarak öne çıktı.

Hacızade ile birlikte 8 general öldü

İsrail’in ülkeye yönelik son saldırılarında Devrim Muhafızları Hava ve Uzay Kuvvetleri Komutanı Tuğgeneral Emir Ali Hacızade ile birlikte 8 general daha hayatını kaybetti.

İran devlet televizyonunun aktardığına göre, Devrim Muhafızları Ordusu tarafından yapılan yazılı açıklamada, Hacızade’nin öldüğü saldırının hedeflerinden birinin de ordu komuta kademesi olduğu belirtildi.

Açıklamada, İsrail saldırısında yaşamını yitiren generallerin isimleri şu şekilde sıralandı:

“Mahmud Bakıri, Davud Şeyhiyan, Muhammed Bakır Tahirpur, Mensur Seferpur, Mesud Tayyib, Hüsrev Hasani, Cevad Cursera ve Muhammed Ağacaferi.”

İranlı yetkililer, saldırıların yalnızca askeri altyapıyı değil, aynı zamanda üst düzey komutanları da hedef aldığını belirterek “bu durumun bölgesel gerilimi ciddi biçimde tırmandırabileceği” uyarısında bulundu.

Devrim Muhafızları İstihbarat Kurumu Başkanı Muhammed Kazımi

İsrail'in saldırılarında Devrim Muhafızları İstihbarat Kurumu Başkanı Muhammed Kazımi ve iki generalin de hayatını kaybettiği bildirildi.

İran devlet televizyonu 15 Haziran'da, İsrail'in saldırılarında Devrim Muhafızları İstihbarat Kurumu Başkanı Kazımi ile birlikte yardımcısı Hasan Muhakkik ve Muhsin Bakıri adlı iki generalin yaşamını yitirdiğini duyurdu.

ABD basını: Kudüs Gücü Komutanı İsmail Kaani'nin öldürüldüğünü ileri sürdü

ABD basınına göre, İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı İsmail Kaani de İsrail’in İran’da düzenlediği bir saldırıda hayatını kaybetti.

1957 doğumlu Tuğgeneral İsmail Kaani, 1997 yılında İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutan Yardımcılığına atandı. 2020 yılında ABD tarafından öldürülen Kasım Süleymani’nin yerine, Hamaney tarafından Kudüs Gücü Komutanı olarak görevlendirildi.

Ancak İran resmi makamlarından Kaani’nin öldüğüne dair henüz herhangi bir açıklama yapılmadı.

İsrail'in saldırılarında 9 nükleer bilim insanı yaşamını yitirdi

İran devlet televizyonu, İsrail’in son günlerde ülkenin farklı kentlerine düzenlediği saldırılarda şimdiye kadar toplam 9 nükleer bilim insanının hayatını kaybettiğini duyurdu.

Habere göre saldırılarda yaşamını yitiren bilim insanlarının isimleri şöyle:

"Abdulhamid Menuçehr, Ahmed Rıza Zülfikari, Emir Hüseyin Fıkhi, Ekber Motlabizade, Muhammed Mehdi Tehrançi, Feridun Abbasi, Ali Bekayi Kerimi, Mansur Asgeri ve Said Borci."

İranlı yetkililer, İsrail’in saldırılarının yalnızca askeri hedefleri değil, aynı zamanda ülkenin bilimsel altyapısını da doğrudan hedef aldığını vurguladı.

Saldırıda hayatını kaybedenlerden Feridun Abbasi, İran'ın Atom Enerjisi Kurumu Başkanı olarak bir dönem görev yaptı. Abbasi, 2010'da İsrail'in suçlandığı suikast girişiminden yaralı kurtulmuştu.

Yaşamını yitiren diğer bilim insanlarından Muhammed Mehdi Tehrançi ise İslami Azad Üniversitesi Rektörlüğü görevini yürütüyordu.

İsrail'in İran'a şiddetli saldırılarıyla başlayan çatışma

İsrail, 13 Haziran'da İran’ın farklı kentlerindeki nükleer tesisler başta olmak üzere ordunun üst komuta kademesini de hedef olan geniş çaplı saldırılar düzenledi.

Saldırılarda bazı üst düzey komutanların yanı sıra nükleer bilim insanları ölürken, toplam sivil kaybı 224 olarak açıklandı.

İran ordusunun İsrail’e balistik füzelerle yaptığı misillemede 24 kişinin öldüğü, 500'den fazla kişinin yaralandığı aktarıldı.

Türkiye başta olmak üzere çok sayıda ülke İsrail'i kınadı.

BM Genel Sekreteri Guterres, X sosyal medya hesabından, İsrail-İran gerilimine ilişkin açıklama yaptı.

İsrail'in İran'ın nükleer tesislerini hedef almasını ve Tahran yönetiminin de karşılık vermesini hatırlatan Guterres, "Artık durma vakti." değerlendirmesinde bulundu.

Tansiyonun yükseldiğine işaret eden Guterres, "barış ve diplomasinin" üstün gelmesi gerektiğini belirtti.

Papa 14. Leo'dan İsrail ve İran'a "sorumluluk ve akıl" ile hareket etmeleri çağrısı

Aziz Petrus Bazilikası’nda bir etkinlik sırasında konuşan Katoliklerin ruhani lideri ve Vatikan Devlet Başkanı Papa 14. Leo, Orta Doğu'daki krizle ilgili değerlendirmelerde bulundu.

Papa 14. Leo, Orta Doğu'daki son gelişmelere işaret ederek, "Son günlerde çok endişe verici haberler geldi. İran ve İsrail'deki durum ciddi şekilde kötüleşti. Böyle hassas bir anda, sorumluluk ve akıl için çağrıyı yenilemek istiyorum. Nükleer tehditten uzak, daha güvenli bir dünya inşa etme taahhüdü, adalet, kardeşlik ve ortak iyilik üzerine kurulu kalıcı bir barış inşa etmek için saygıya dayalı bir görüşme ve samimi bir diyalog yoluyla takip edilmelidir." diye konuştu.

Diyaloğu sürdürmenin önemine vurgu yapan Papa 14. Leo, "Hiç kimse diğerinin varlığını tehdit etmemelidir. Tüm ülkelerin görevi, barış davasını desteklemek, uzlaşma yollarını başlatmak ve herkes için güvenlik ve onuru garanti eden çözümleri teşvik etmektir." dedi.

ABD'li Senatör Sanders, İsrail'in İran'a yönelik saldırısını kınadı

ABD'li Senatör Bernie Sanders, X hesabından yaptığı paylaşımda, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu hükümetinin uluslararası hukuku sürekli olarak ihlal etmesi neticesinde dünyanın daha tehlikeli ve istikrarsız bir yer haline geldiğini belirtti.

İsrail'in İran'a yönelik saldırısını kınayan Sanders, "(İsrail) Gazze'deki çocukların açlığını savaş aracı olarak kullanıyor ki bu Cenevre Sözleşmesi'nin ihlali anlamına geliyor. Şimdi de İran'a yönelik yasa dışı ve tek taraflı saldırısı, bölgesel savaş riskini doğuruyor." ifadelerini kullandı.

Sanders, ABD ve uluslararası toplumun, bölgedeki gerilimin tırmanmasını önlemek ve savaşan tarafları müzakere masasına oturtmak için "mümkün olan her şeyi" yapması gerektiğine işaret etti.

İİT, İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının durdurulması için uluslararası eylem çağrısı yaptı

İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT), Genel Sekreterliğinden yapılan yazılı açıklamada, İsrail'in İran'a saldırılarının "şiddetle kınandığı" kaydedildi.

Açıklamada, saldırıların İran'ın egemenliği, güvenliği ve uluslararası hukukun "açık ihlali" olduğuna işaret edildi.

Uluslararası topluma ve BM Güvenlik Konseyine (BMGK) "tüm bölgede güvenlik, barış ve istikrarı tehdit eden bu saldırganlık karşısında sorumluluklarını üstlenmeleri ve bunu durdurmak için hızlı ve kararlı şekilde harekete geçmeleri" çağrısında bulunuldu.

Yunanistan: Hürmüz Boğazı'nın kapanması deniz taşımacılığı için ciddi sonuçlar doğurabilir

Yunanistan Denizcilik ve Ada Politikaları Bakanı Vasilis Kikilyas, ERTNews’e yaptığı açıklamada, Orta Doğu'da yaşanan gelişmelerin herkesi teyakkuzda kalmaya zorladığını ifade etti.

Özellikle Hürmüz Boğazı’nın kapanması gibi bir senaryonun küresel deniz taşımacılığı, ekonomi ve doğrudan Yunanistan için ciddi sonuçlar doğurabileceğini belirten Kikilyas, savaşların sonuçlarının her zaman öngörülemez olduğunu dile getirdi.

Suudi Arabistan ve Umman'dan bölgedeki tansiyonu düşürmek için diplomasi trafiği

Suudi Arabistan resmi haber ajansı SPA’nın aktardığına göre, Veliaht Prens Muhammed bin Selman, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ile yaptığı telefon görüşmelerinde, "bölgedeki gelişmeler ve İsrail’in İran’a yönelik askeri saldırılarını" ele aldı.

Bin Selman, iki görüşmede de "bölgesel tansiyonun düşürülmesi, itidalin korunması ve tüm anlaşmazlıkların diplomatik yollarla çözülmesi gerektiğini" vurguladı.

Dün akşam ise Bin Selman’ın ABD Başkanı Donald Trump ile yaptığı telefon görüşmesinde, yine "İsrail’in İran’a yönelik saldırıları" gündeme geldi.

SPA’ya göre iki lider, "bölgesel istikrar ve barış için birlikte çalışmanın önemini" yineleyerek, tüm taraflara "gerilimi düşürme ve anlaşmazlıkları barışçıl yollarla çözme" çağrısı yaptı.

Öte yandan, Umman Dışişleri Bakanı Bedr bin Hamed el-Busaidi, İsrail’in İran’a saldırısı sonrası yaşanan "tehlikeli tırmanışı" durdurmak amacıyla birçok mevkidaşıyla "yoğun diplomatik görüşmeler" gerçekleştirdi.

Umman Dışişleri Bakanlığından yapılan açıklamada, Bakan Busaidi, "kan dökülmesini önlemek ve bölge güvenliğini korumak amacıyla, uluslararası hukuka dayanan yollarla saldırganı caydırmanın önemine" vurgu yaptığı belirtildi.

İtalya Başbakanı Meloni, Orta Doğu'daki krizi diğer liderlerle görüştü

İtalya Başbakanlığından yapılan yazılı açıklamada, Orta Doğu'daki kriz dolayısıyla Başbakan Giorgia Meloni'nin dün akşam ilgili bakanlarıyla bir toplantı yaptıktan sonra ABD Başkanı Donald Trump, Almanya Başbakanı Friedrich Merz, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in yanı sıra Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, Ürdün Kralı 2. Abdullah, Umman Sultanı Heysem bin Tarık, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) Devlet Başkanı Muhammed bin Zayid Al Nahyan ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile soruna diplomatik çözüm için telefon görüşmeleri gerçekleştirdiği belirtildi.

İran ile ABD arasında nükleer müzakerelerin iki turunun Roma'da yapıldığı hatırlatılan açıklamada, "Başbakan Meloni, tüm muhataplarına, İran ile ABD arasında iki müzakere turuna ev sahipliği yaparak daha önce de yaptığı gibi, bu sonucu destekleyebilecek her türlü girişimi üstlenmeye İtalya'nın hazır olduğunu ifade etti." ifadesi yer aldı.

Açıklamada, Meloni'nin Netanyahu ile telefon görüşmesine ilişkin daha fazla detay verilerek, şunlar kaydedildi:

"Görüşme sırasında, Başbakan (Meloni), İran'ın hiçbir koşulda nükleer silah edinmemesini sağlamanın gerekliliğini paylaşırken, ABD'nin bir anlaşmaya varmak için yürüttüğü çabaların yine de başarılı olmasını umduğunu dile getirdi. Son olarak Başbakan Meloni, Gazze'deki sivil halka insani yardım erişiminin sağlanmasının aciliyetini bir kez daha yineledi."

⁠⁠İsrail'in İran'a şiddetli saldırılarıyla başlayan çatışma

İsrail, 13 Haziran'da İran'ın farklı kentlerindeki nükleer tesisler başta olmak üzere ordunun üst komuta kademesini de hedef olan geniş çaplı saldırılar düzenledi.

İran Genelkurmay Başkanı, Devrim Muhafızları Genel Komutanı ve bazı üst düzey komutanlar ile 9 nükleer bilim insanı saldırılarda ölürken, toplam sivil kaybı 78 olarak açıklandı.

İran ordusunun İsrail'e balistik füzelerle yaptığı misillemede en az 63 kişi yaralandı.

Türkiye başta olmak üzere çok sayıda ülke İsrail'i kınadı.

Israel Hayom gazetesinin haberine göre, cezaevi servisinin alıkonulan 12 insan hakları aktivistinin gelişine hazırlık yaptığı, aralarında Avrupa Parlamentosunun (AP) Fransız üyesi Rima Hassan'ın da bulunduğu aktivistlere resmi hapishane üniformaları giydirileceği belirtildi.

Aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir'in ise İsrail'in zorla alıkoyduğu 12 aktivistin dünyayla irtibatını kesmek amacıyla hücrelere radyo, televizyon gibi hiçbir iletişim aracının konulmaması talimatını verdiği aktarıldı.

Alıkonulan aktivistler İsrail'e getiriliyor

Almanya'nın İsrail Büyükelçisi Steffen Siebert ise X hesabından yaptığı paylaşımda, Madleen yelkenlisinin 12 gönüllüsünün donanma tarafından İsrail'e getirilmekte olduğunu kaydetti.

İsrail makamlarıyla iletişim halinde olduğunu aktaran Büyükelçi Siebert, Tel Aviv yönetiminin, alıkonulan 12 aktivistten ülkeyi terk etmesini istediğini belirtti.

Siebert, Madleen yelkenlisindeki tek Alman vatandaşı insan hakları aktivisti Yasemin Acar'a konsolosluk aracılığıyla yardım teklifinde bulunulduğunu da kaydetti.

İsrail donanma güçlerinin müdahalede bulunduğu Madleen yelkenlisinin Usdud (Aşdod) Limanı'na getirilip getirilmediğine ilişkin henüz bilgilendirme yapılmadı.

Gemide 12 kişi bulunuyor

"Özgürlük Filosu Koalisyonu (Freedom Flotilla Coalition)" adlı sivil toplum kuruluşunun, Gazze'ye yönelik ablukayı kırıp bölgeye yardım götürme amacıyla düzenlediği son misyon çerçevesinde 18 metrelik yelkenli, 1 Haziran'da İtalya'nın Katanya kentindeki San Giovanni Li Cuti Limanı'ndan Gazze için yola çıkmıştı.

Madleen gemisindeki aktivistler, İsrail ordusunun müdahale etmesi durumunda barışçıl tutumlarını sürdüreceklerini ve direniş göstermeyeceklerini duyurmuştu.

İsrail ordusu, Gazze'ye yönelik ablukayı kırmayı amaçlayan Madleen gemisine müdahale etmişti.

Gemide Avrupa Parlamentosunun (AP) Fransız üyesi Rima Hassan ve Almanya vatandaşı Yasemin Acar'ın yanı sıra Türkiye'den Hüseyin Şuayb Ordu, Brezilya'dan Thiago Avila, İspanya'dan Sergio Toribio, Hollanda'dan Marco van Rennes, Fransa'dan Baptiste Andre, Reva Viard, Pascal Maurieras ve Yanis Mhamdi, İsveçli iklim aktivisti Greta Thunberg ve gazeteci Omar Faiad olmak üzere 12 kişi bulunuyor.

• ABD'lilerin yüzde 55'i, Trump'ın başkanlıktaki ilk 100 gününden memnun değil

Sınır güvenliğini artırmaya ve ülkedeki düzensiz göçmenlerin sayısını azaltmaya yönelik sert adımlar atan Trump, Gazze için ortaya attığı "tehcir planıyla" öfke uyandırdı.

Rusya-Ukrayna Savaşı'nı sonlandırma girişiminde bulunan ve İran'la yürütülen nükleer müzakerelerinde daha sert tutum benimseyen Trump, Çin ile karşılıklı tarife gerilimiyle gündemden düşmedi.

Öte yandan, Trump'ın "Amerika'yı Yeniden Harika Yapalım" hedefleri kapsamında imzaladığı kararnameye karşı açılan davalarda, federal yargıçlar 100'ü aşkın hükümle birçok kararın uygulanmasını durdurdu.

 Trump'ın, 2. dönem başkanlığının ilk 100 gününde imzaladığı kararnameleri, kamuoyunda tartışmalara yol açan kararlarını ve dış politikadaki girişimlerini derledi.

Rusya-Ukrayna Savaşı

Birçok kez kendi başkanlığı altında Rusya-Ukrayna Savaşı'nın asla başlamamış olacağını savunan Trump, 2. dönemine "savaşı sonlandırma" odağıyla başladı.

Trump, Rusya ve Ukrayna liderleriyle görüşmelerle barış konuşmalarının temelini atmasının ardından, iki ülke arasındaki barış sürecinin şu ana dek sorunsuz ilerlediğini savunarak anlaşmanın "derhal" imzalanması gerektiğini söyledi.

Ukrayna'nın NATO'ya katılma isteğinden ve Kırım'ın yasa dışı ilhakının tanınmadığı yönündeki söylemlerinden vazgeçmesi gerektiğini belirten Trump, 28 Şubat'ta Oval Ofis'te Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile kameralar önünde tartıştı.

Ardından iki liderin ortak basın toplantısı iptal edilirken, güvenlik garantisi karşılığı Ukrayna'daki nadir toprak elementlerinin gelirinin paylaşılmasını öngören anlaşma da imzalanmadı.

Trump'ın isteklerine, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de temkinli bir politikayla yanıt verdi.

Gümrük tarifeleri ve Çin'le yaşanan gerilim

Trump, yurt içi üretimi artırma, fiyatları düşürme hedefiyle temel tarife oranı yüzde 10 olacak şekilde, ticaret yapılan ülkelere karşılıklı tarifeler uygulayacağını duyurdu.

Çin, buna ABD'ye aynı oranda gümrük vergisiyle karşılık verdi. Diğer ülkelere getirdiği ek tarifeleri 90 gün erteleyen Washington yönetimi, Çin ile tarife restleşmesi sonunda Pekin'e uyguladığı gümrük tarifesini yüzde 145'e çıkardı. Pekin de ABD'ye uyguladığı vergileri yüzde 125'e yükseltti.

Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in kendisini konuyu görüşmek üzere aradığını söylese de Çinli yetkililer, bunu yalanladı.

Gazze için "tehcir planı"

ABD'nin Gazze Şeridi'ni "devralacağını" ve buraya "sahip olacağını" söyleyen Trump, Filistinlilerin başta Mısır ve Ürdün olmak üzere komşu ülkelerde inşa edilecek yeni yerleşim yerlerine gitmelerinin çok daha iyi olacağını savundu.

Filistinlilerin Gazze'den ayrılmaktan başka seçeneklerinin olmadığını iddia eden Trump, "Gazze'yi, Orta Doğu'nun Rivierası'na dönüştürmeyi istediğini" belirtti.

ABD yönetiminin, Filistinlilere yönelik soykırımı süren Binyamin Netahyanu hükümetine ateşkes ve takas anlaşması için yaptığı bazı telkinlerden sonuç çıkmadı.

Trump'ın işbaşına gelmesiyle İsrail'in Gazze'de ateşkesi kabul edeceği şeklindeki bazı beklentiler de böylece boşa çıktı.

İran'la yürütülen müzakereler

"İran'a maksimum baskı" politikasını yeniden hayata geçirecek başkanlık kararnamesini imzalayan Trump, bu ülkenin nükleer silahlara sahip olmaması gerektiğini ifade etti.

Trump ile İran lideri Ayetullah Ali Hamaney arasında İran ile doğrudan nükleer müzakere çağrısında bulunulan mektup trafiğinin ardından taraflar Umman'da 12 Nisan'da dolaylı görüşmeler yaptı.

19 Nisan'da da İtalya'nın başkenti Roma'da görüşülmesinin ardından, üçüncü tur müzakereler 26 Nisan'da Umman'ın başkenti Maskat'ta yapıldı.

ABD ve İran tarafları, müzakerelerin seyrini olumlu ve yapıcı olarak nitelerken halledilmesi gereken çok fazla iş olduğunu bildirdi.

Suriye'den çekilme

Trump'ın, tekrar başkan seçildikten sonra Aralık 2024'te Suriye hakkında yaptığı ilk açıklamada Suriye'nin ülkesinin sorunu olmadığını belirtmesi, akıllara ABD askerlerinin bu ülkeden çekilip çekilmeyeceği sorusunu getirdi.

Bu bağlamda, ABD'nin Suriye'nin kuzeyindeki 8 askeri üssünden 3'ünü kapatarak yüzlerce askerini geri çekmeye başladığını öne sürüldü. ABD Savunma Bakanlığı, Suriye'deki asker sayısının yakın zamanda 1000'in altına düşürüleceğini açıkladı. Ancak 3 küçük konuşlanma noktasının boşaltılması dışında bir hareket olmadı.

Trump yönetimi, ABD'li tutuklular, yabancı savaşçılar ve kimyasal silahlar dahil bazı konularda adım atması halinde, ABD'nin Suriye'ye yaptırımlarını hafifletebileceğini bildirdi.

ABD yönetimi, İsrail'in Suriye topraklarını işgaline de sessiz kaldı.

Trump'ın Kanada, Grönland ve Panama Kanalı'na sahip olma arzusu

Trump'ın başkan olduktan sonra Kanada'ya karşı "ticaret savaşı" başlatması, ülkenin, 51. eyalet olması gerektiğini defalarca dile getirmesi ve dönemin Kanada Başbakanı Justin Trudeau'ya "vali" diye hitap etmesi, iki ülke arasındaki ilişkilerin gerilmesine yol açtı.

Trudeau'nun istifasının ardından görevi devralan Mark Carney, ülkesinin "asla ABD'nin bir parçası olmayacağını" vurguladı.

Kanada gibi Grönland'ı ve Panama Kanalı'nı da gözüne kestiren Trump, adayı ve kanalı elde etmek istediğini defalarca dile getirdi.

Trump, uluslararası güvenliğin sağlanması için "Grönland'a sahip olmaları gerektiğini" söyleyerek, burada Çin ve Rus gemilerinin varlığından rahatsızlık duyduğunu ifade etti.

Öte yandan, Trump, "Panama Kanalı'nı geri alma" konusunda ısrarcılığını sürdürerek, "Çin Panama Kanalı'nı işletiyor. Biz onu Çin'e vermedik, Panama'ya vermiştik ve geri alıyoruz." dedi.

Her ne kadar Trump'ın "Çin Panama Kanalı'nı işletiyor" iddiasının somut bir gerçekliği olmasa da Çin'in Panama'da büyük çaplı yatırımları olduğu ve ülkenin Tayvan ile diplomatik ilişkileri kestiği biliniyor.

AB ve NATO gerilimi

Trump, göreve geldikten sonra Avrupalı müttefiklerinin kendi savunmaları için daha fazla sorumluluk almaları istediğini birçok kez ifade etti.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth de Brüksel'e yaptığı ilk yurt dışı seyahatinde, ABD'nin güney sınırını güvence altına almaya ve Çin'e karşı koymaya odaklanacağını kaydetti.

Öte yandan, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'ın, Avrupa'da en çok endişelendiği tehdidin dış değil iç kaynaklı olduğu ve ifade özgürlüğünün gerilediğine yönelik açıklamaları da Avrupa Birliği'nin (AB) ve Avrupalı liderlerin tepkisine yol açtı.

Ayrıca Trump'ın "AB ile 350 milyar dolarlık bir açığımız var ve bu hızla ortadan kalkacak." açıklaması ve tarifeleri gerilimi artırdı.

Trump, kampüslerdeki Filistin'e destek gösterileri nedeniyle üniversiteleri hedef aldı

ABD Başkanı Trump, 30 Ocak'ta Filistin'e destek gösterilerine katılan öğrencilerin sınır dışı edilebilmesine kapı aralayan "antisemitizmle mücadele" temalı başkanlık kararnamesine imza attı.

Bu politikalar kapsamında Filistin destekçisi kampüs protestoları ile çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık programlarını gerekçe göstererek federal fonları dondurma tehdidinde bulunuldu.

Trump'ın "demokrasiye bir tehdit" diye nitelendirdiği Harvard başta olmak üzere çeşitli üniversitelerin fonlarını hedef alması ve ABD Başkanı'nın "üniversitede reform" talepleri tansiyonu yükseltti.

Columbia Üniversitesi protestolarına öncülük eden, aynı üniversitenin yüksek lisans öğrencisi ve "yeşil kartlı daimi ikametgah sahibi" Filistinli aktivist Mahmud Halil, 8 Mart'ta eşiyle evine giderken bina girişinde gözaltına alındı.

ABD'de doktora eğitimi gören Türk öğrenci Rümeysa Öztürk de 25 Mart akşamı iftara gitmek için Massachusetts'teki evinden çıktığı anda sivil Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza (ICE) görevlileri tarafından gözaltına alındı.

Tartışmalı göç politikaları

Seçim kampanyası sürecinde sınırdaki düzensiz göçmen akışını sert tedbirlerle bitirmeyi hedefleyen Trump, göreve başladığı gün, eski ABD Başkanı Joe Biden döneminde getirilen, yasal yollarla göç etme imkanı tanıyan "CBP One" adlı uygulamayı kaldırdı.

Trump, ülkeye düzensiz giren "suçlu göçmenlerin" gözetim altında tutulması için Guantanamo Körfezi'nde 30 bin kişinin kalacağı tesisin hazırlanması talimatını verdi.

İmzaladığı başkanlık kararnamesiyle ABD-Meksika sınırına ilave 1500 asker gönderme talimatı veren Trump, düzensiz göçmenlerle mücadele kapsamında "yabancı terör örgütü" ile bağlantılı göçmenlerin sınır dışı edilmelerini hızlandırmak için daha önce sadece savaş dönemlerinde kullanılan "Yabancı Düşmanlar Yasası" yetkisini devreye soktu.

Trump, Venezuela çetesiyle bağlantılı olduğu iddiasıyla yüzlerce düzensiz göçmeni sınır dışı ederek El Salvador'a gönderdi.

Federal hükümeti yapılandırmak için atılan adımlar öfkeyi körükledi

Trump, "federal israfı engelleme" hedefiyle, milyarder iş insanı Elon Musk'ın kıdemli danışmanlık yaptığı Hükümet Verimliliği Departmanını (DOGE) kurma talimatı verdi.

Ardından, ABD Dışişleri Bakanlığı 27 Ocak'ta Bakanlık ve ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID) tarafından finanse edilen tüm dış yardımların durdurulduğunu açıkladı. Federal mahkeme bu adımı engelledi.

Öte yandan, birçok federal çalışanın işten çıkarılması, bu süreçte DOGE'nin kişisel ve gizli verilere erişmesi nedeniyle açılan davalar da gerilimi artırdı.

Trump, ayrıca Biden döneminde getirilen "çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık" (DEI) uygulamalarını kaldırmaya yönelik başkanlık kararnamesini de imzaladı.

"Erdoğan çok güçlü ve zeki bir adam."

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile görüşmesinde Türkiye'nin Suriye'deki rolünün önemini ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile çok iyi ilişkileri olduğunu vurgulayan Trump, "Erdoğan adında bir adamla çok iyi ilişkilerim var. Basının, Erdoğan'ı sevmeme kızdığını biliyorum ama ben seviyorum, o da beni seviyor ve hiçbir sorunumuz olmadı." ifadelerini kullandı.

Trump, "Erdoğan çok güçlü ve zeki bir adam. (Suriye'de) Başka kimsenin yapamadığı bir şeyi yaptı. Hakkını vermek lazım." dedi.

Netanyahu'nun "Suriye'de Türkiye ile sorunları olduğu" yönündeki ifadelerine de cevap veren Trump, "(Suriye konusunda) Türkiye ile yaşadığınız her sorunu çözebileceğimi düşünüyorum. (Netanyahu'yu işaret ederek) Siz makul olduğunuz sürece; bu konuda siz de biz de makul olmalıyız." değerlendirmesinde bulundu.

Trump'ın Netanyahu'ya söyledikleri özellikle İsrail kamuoyunda soğuk duş etkisi yaptı.

Trump, tüm ülkelere uyguladığı tarifelerde de Türkiye'yi, en düşük oran olan yüzde 10'luk ek tarifelere tabi tutacağını açıkladı.

Öte yandan, Amerikan Fox News kanalı, Trump'ın, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile 16 Mart'taki telefon görüşmesinin ardından Türkiye'ye yeniden F-35 satışına sıcak baktığını yazdı.

Söz konusu uçakların Türkiye'ye satılabilmesi için ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası (CAATSA) yaptırımlarını kaldırması gerekeceği belirtilen habere göre, Trump, ekibinden, "Türkiye'nin CAATSA yaptırımlarından nasıl kaçınabileceğine" ilişkin bir çalışma yapmalarını istedi.

Ayrıca, Halkbank'ın Kamuyu Aydınlatma Platformu'nda (KAP) yer alan açıklamasında, 27 Mart 2020'de ABD'de Banka aleyhine açılan tazminat talepli birinci hukuk davasının (Owens davası) nihai olarak düştüğü bildirildi.

Çinli Bakan, ABD yönetiminin tarife politikasıyla tek taraflılığı izlediği, kendi ülkesinin çıkarlarını tüm uluslararası kamunun çıkarının üzerinde tuttuğunu belirtti.

Uzun zaman serbest ticaretten büyük kazanç sağlayan ABD'nin, aşırı taleplerini diğer ülkelere kabul ettirmek için tarifeleri koz olarak kullandığına işaret eden Vang, "(ABD'ye) ödün vermek yalnızca zorbalığı cesaretlendirecektir." dedi.

Vang, Çin'in çok taraflılığı ve çok taraflı ticaret kurallarını koruyacağını ifade ederek BRICS ülkelerine korumacılığın tüm biçimlerine karşı çıkma ve merkezin Dünya Ticaret Örgütünün olduğu çok taraflı ticaret sistemini koruma çağrısında bulundu.

Ukrayna, Gazze ve İran

Ukrayna krizinde yeni gelişmeler olduğuna dikkati çeken Vang, Çin'in barışa yönelik tüm çabaları desteklediğini ve tarafların krizin kökeninde yatan sorunları çözerek adil, kalıcı, bağlayıcı ve kabul edilebilir bir barış anlaşmasına varmasını umduklarını dile getirdi.

Vang, Orta Doğu'daki durumun kritik bir noktaya evrildiğine işaret ederek Filistin sorununun yeniden marjinalleştirilmemesi gerektiğini vurguladı.

En önemli önceliğin Gazze'de kapsamlı ateşkesin sağlanması ve insani felakete son verilmesi olduğunun altını çizen Vang, uzun dönemli stratejinin de Filistin Devleti ile İsrail Devleti'nin barış içinde bir arada yaşayacağı iki devletli çözümün teşvik edilmesi olması gerektiğini kaydetti.

Vang, İran'ın nükleer sorununun yeniden diyalog doğrultusuna girmesini memnuniyetle karşıladıklarını belirterek Orta Doğu'da güç kullanılmasına karşı olduklarını, bölgede uzun dönemli barış ve istikrar için BRICS üyeleriyle birlikte çalışmaya hazır olduklarını ifade etti.

"Karşılıklı tarifeler" ve Çin'in tepkisi

ABD Başkanı Donald Trump, 2 Nisan'da, aralarında Çin'in de olduğu ticaret ortaklarına "karşılıklı tarifeler" kapsamında ek gümrük vergileri açıklamıştı.

Çin'in karşılık vermesiyle iki ülke arasında başlayan tarife restleşmesi sonunda ABD, Çin'e uyguladığı gümrük tarifesini yüzde 145'e kadar çıkartmış, Çin de ABD'ye yüzde 125 gümrük tarifesi getirmişti.

Washington yönetimi, AB'ye ve diğer ülkelerde getirdiği ek tarifeleri 90 gün ertelerken Çin'e yönelik tarifeler yürürlüğe girmişti.

ABD Başkanı Donald Trump, 25 Nisan'da Time dergisine verdiği mülakatta, tarifeler konusunda Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile görüştüğünü ileri sürmüş, detayların uygun zamanda açıklanacağını ifade etmişti.

Pekin yönetimi, müzakerelerin sürdüğü iddiasını reddederken Washington'ı bu konuda kamuoyunu yanıltmakla suçlamıştı.

• Rusya, Paskalya Bayramı nedeniyle Ukrayna'da geçici ateşkes ilan etti

Ukrayna Genelkurmay Başkanı Oleksandr Sırskiy'den 19 Nisan saat 18.00'den 20 Nisan saat 00.00'a kadar cephedeki gelişmeler hakkında bilgi aldığını aktaran Zelenskiy, Rus saldırılarının sürdüğünü belirtti.

Rus ordusunun, Rusya'nın Kursk ve Ukrayna'nın Donetsk ve Zaporijya bölgelerinde topçu ve insansız hava araçlarıyla (İHA) saldırılar düzenlediğine işaret eden Zelenskiy, Ukrayna ordusunun bu saldırılara karşılık verdiğini kaydetti.

Zelenskiy, Rus ordusunun bu süreçte 19 kez saldırı girişiminde bulunarak 387 kez ateş açtığını ve 290 kez İHA kullandığını ifade etti.

"Genel olarak Paskalya sabahı itibarıyla Rus ordusunun bir ateşkes imajı yaratmaya çalıştığını, ancak bazı yerlerde Ukrayna'ya kayıp verdirmek için ilerleme girişimlerinden vazgeçmediğini" vurgulayan Zelenskiy, "Rusya'nın ateşkes şartlarına tam olarak uyması gerekiyor." ifadelerini kullandı.

Rusya, Paskalya Bayramı dolayısıyla Ukrayna'da geçici ateşkes ilan etmişti.

Kremlin'den yapılan açıklamaya göre, bu kapsamda Rus tarafının 19 Nisan saat 18.00'den 21 Nisan saat 00.00'a kadar tüm askeri operasyonları durduracağı bildirilmişti.