Okul Müdürü Orhan Okur, burada yaptığı konuşmada, bu tür fuarların öğrencilerin gelişimleri açısından çok önemli olduğunu söyledi.

Fuarın açılmasında emeği geçenlere teşekkür eden Okur, şöyle konuştu:

“Bilim fuarları, sadece proje sunumlarının yapıldığı değil, aynı zamanda özgüven kazandıran, yaratıcı düşünmeyi destekleyen ve bilimsel merakı teşvik eden çok önemli eğitim ortamlarıdır. Bu anlamlı etkinliğin öğrencilerimize ilham olması, bilime olan ilgilerini artırması ve yeni fikirlerin tohumu olması diliyorum.”

Sergiyi gezen Kaymakam Ahmet Faruk Öksüz ve Belediye Başkanı Ferdi Canoğlu da projeler hakkında öğrencilerden bilgi aldı.

Uygulamaya ilişkin AÜ Tıp Fakültesi İbni Sina Hastanesinde basın mensuplarına açıklamalarda bulunan Doç. Dr. Ankışhan, akciğer kanserinin genellikle ilerleyen evrelerde fark edildiğine ve bu nedenle kişilerin hayatını kaybedebildiğine dikkati çekti.

Çalışmayı akciğer kanserini erken evrede yakalama hedefiyle gerçekleştirdiklerini vurgulayan Ankışhan, "Çalışmamızda ses yapısı, akciğerin kendi anatomik yapısı, kan dolaşım sistemlerini dikkate alarak 'Ses akciğer kanseriyle ilgili bilgi verebilir.' dedik. Bunun peşine düştük. Yaklaşık 1,5 yıldır yürüttüğümüz çalışmalarla güzel sonuçlara ulaştık. Akciğer kanserinin, özellikle birinci evrede, yüzde 90'ın üzerindeki bir doğruluk oranıyla erken dönemde teşhis edilebileceği sonuçlarına ulaşmış bulunuyoruz." diye konuştu.

Doç. Dr. Ankışhan, uygulamanın çalışma şekline ilişkin şu bilgileri paylaştı:

"Tamamıyla doğal ortamda kaydedilen sesleri, belirli sinyal işlemi, yapay zeka teknikleriyle birleştirerek, önce kendi geliştirmiş olduğumuz yapay zeka yöntemleriyle işliyoruz. Oradaki verileri ilgili yöntemlerle doğru bir şekilde eğiterek, verilerin anlamlılık düzeyine ve ayrıştırılabiliyor mu, birbiriyle ilişkisi nasıl oluyor, bunlara bakarak çok rahat şekilde tespit edebiliyoruz."

"Yüzde 90 hatta yüzde 92'lere varan doğruluk payı"

Çalışmada yer alan AÜ Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Bülent Mustafa Yenigün, akciğer kanseri tedavisindeki en önemli faktörün erken evrede yakalamak olduğunu vurguladı.

Doç. Dr. Yenigün, düşük maliyetli ve hastaların x-ray gibi görüntüleme yöntemlerinden gördüğü zararı en aza indirecek bir uygulama arayışında oldukları için bu çalışmayı yaptıklarını anlatarak, şunları kaydetti:

"Çalışmamızı 50 hasta ve 50 sağlıklı kişiden oluşan grupla gerçekleştirdik. Bu şekilde karşılaştırma yapıldı. Her bir hastanın ses analizi için 2 dakikalık bir konuşma metni hazırlandı ve bu metin üzerinden sesleri kaydedildi. Her hasta aynı ortamda kaydedilip analiz edildi. 50 kişilik kontrol grubu ve kanserli hasta grubu karşılaştırıldı. Yüzde 90 hatta yüzde 92'lere varan doğruluk payı gösteren bir istatistiksel çalışma elde ettik."

Yenigün, 50 kişilik grubun sayıca az olduğuna işaret ederek, "İleride binlerce hasta grubu toplandığı zaman çok daha iyi, hata payı çok daha düşük sonuçlar elde edilebileceğini düşünüyorum." dedi.

"Uygulamamız ses değişikliğini saptıyor"

Doç. Dr. Yenigün, şöyle devam etti:

"Akciğerde kitle, nodüller, hava yollarında, bronşlarda değişikliğe sebep oluyor. Solunum borusu içerisinde bir kitle görünümü var, buradaki ses oluşum mekanizmaları, bir yere çarpıp giderken hem frekansta hem rezonansta değişikliğe uğruyor. Bizim uygulamamız da bu ses değişikliğini saptayıp 'evet burada bir kitle görünümü var, bu kitle görünümü ses değişikliğine sebep olacak boyutta, bu evrede ve bunda patolojik bir akciğer kanseri olabilir' uyarısı veriyor."

Uygulamanın ne zaman hayata geçirileceğine ilişkin de Yenigün, "Tahmini bir öngörüyle, 2-3 sene içinde, çok ciddi derecede veri datası toplandığı andan itibaren bir tarama programı içine girebilir. Tabii hukuksal, mediko-legal durumlar söz konusu, bunları da geçerse yakın zamanda, 1-2 sene içinde uygulanabilir diye düşünüyoruz." açıklamasında bulundu.

Canik Belediyesi tarafından düzenlenen ve yoğun ilgiyle sahne olan Canik Bilim, Kültür ve Sanat Festivali’ne (CANİKFEST) 71.222 kişi katıldı. 3 gün boyunca bilim ve teknoloji meraklıları ile sanatseverleri ağırlayan festivalde ziyaretçiler yapay zekadan robotik kodlamaya, astronomi ve uzay bilimlerinden modern ve geleneksel sanat etkinliklerine kadar 75 farklı atölye etkinliğiyle buluştu. CANİKFEST ile bir ilke daha imza attıklarını ifade eden ve CANİKFEST’e büyük bir ilgiyle katılan vatandaşlara teşekkür eden Canik Belediye Başkanı İbrahim Sandıkçı, "Bilim, teknoloji ve eğitim alanlarında ilklere ve örnek projelere imza atmaya devam edeceğiz" dedi.

Canik Özdemir Bayraktar Keşif Kampüsü Şenlik Alanı’nda 3 gün boyunca süren ve TÜBİTAK tarafından desteklenen CANİKFEST’e protokol üyeleri, öğrenciler, Samsun’un 17 ilçesinden ve şehir dışından binlerce vatandaş adeta akın etti. CANİKFEST ile bilim, teknoloji ve sanat yolculuğunda gençlerle ve vatandaşlarla bir araya geldiklerini ifade eden Başkan İbrahim Sandıkçı, "Karadeniz Bölgesi’nde düzenlenen ilk ve tek büyük ölçekli bilim şenliği olma özelliğini taşıyan CANİKFEST’le bilim, teknoloji ve sanat dolu günlere imza attık. Çocuklarımız ve gençlerimiz başta olmak üzere her yaştan vatandaşımızı geleceğin teknolojileriyle tanıştırdık. CANİKFEST, bıraktığı izler ve ulaştığı gönüllerle Milli Teknoloji Hamlesi yolcuğunda bir mihenk taşı olarak yer alacaktır. Bilimde ve Teknolojide Öncü Şehir Canik vizyonuyla bilim, teknoloji, yapay zekâ, robotik kodlama, yazılım ve siber güvenlik alanlarında örnek projeleri hayata geçirmeye, gençlerimizi yeni nesil teknolojilerle tanıştırmaya devam edeceğiz. Bilimin ışığında, yeteneklerinin farkına varan bir nesli yetiştirmeyi sürdüreceğiz" şeklinde konuştu.

CANİKFEST’in bir birlikteliğin simgesi olduğuna da işaret eden Başkan İbrahim Sandıkçı, CANİKFEST’te yer alan tüm paydaşlara ve ilçede düzenledikleri festivale yoğun ilgiyle katılan vatandaşlara teşekkür ederek, "Milli Teknoloji Hamlesi ve Siber Vatan konusunda toplumsal farkındalığın artmasına da katkılar sunduğumuz CANİKFEST’in gençlerimizle ve hemşehrilerimizle buluşmasında bizlerden desteğini esirgemeyen Sanayi ve Teknoloji Bakanımız Mehmet Fatih Kacır’a, Samsun Valimiz Orhan Tavlı’ya, Önceki Dönem Ticaret Bakanımız, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu Başkanımız ve AK Parti Samsun Milletvekilimiz Dr. Mehmet Muş’a, AK Parti Samsun Milletvekilimiz ve MKYK Üyemiz Çiğdem Karaaslan’a, AK Parti Samsun Milletvekilimiz ve MKYK Üyemiz Yusuf Ziya Yılmaz’a, AK Parti Siyasi ve Hukuki İşler Başkan Yardımcımız ve Samsun Milletvekilimiz Orhan Kırcalı’ya, AK Parti Samsun Milletvekilimiz Ersan Aksu’ya, TÜBİTAK Başkanımız Prof. Dr. Orhan Aydın’a, Samsun Büyükşehir Belediye Başkanımız Halit Doğan’a, TÜBİTAK Bilim ve Toplum Başkanımız Ömer Kökçam’a, T3 Vakfı Yönetim Kurulu Başkanımız Dr. Elvan Kuzucu Hıdır’a, üniversitelerimize, tüm paydaşlarımıza, kurum personellerimize, gönüllülerimize ve emeği geçen herkese teşekkür ediyorum" diye konuştu.

Erzurum’da miting alanı ve Olimpiyat Parkı’nı dolduran binlerce Erzurumlu, Türk Hava Kuvvetleri’nin göz bebeği, akrobasi timi SOLOTÜRK gösterisini büyük bir heyecanla takip etti.

SOLOTÜRK gösterisinin sunumunu Üsteğmen Alper Şen yaparken, ’Yer Gözcü’ Pilot Binbaşı Erhan Aydemir, ’Müzik’te ise Muhammet Bölükbaşı görev aldı.

Erzurum semalarında süzülen SOLOTÜRK ekibi yaptıkları şovlarla adeta nefes kesti.

Gösteriyi muhteşem bulduklarını söyleyen Erzurumlular, "Çok mutlu olduk. Çok güzel hareketler yaptılar. Gurur duyduk. Allah onları başımızdan eksik etmesin. SOLOTÜRK bizim gururumuz. Can kurban size, can kurban. Hayran kaldık" diye konuştular.

Tüm bu aktörlerin oluşturacağı ve hedeflediği Dünya-Ay ekonomik bölgesinin 2040'a kadar kümülatif 150 milyar dolarlık hacme ulaşacağı tahmin ediliyor. Bunun için de Ay'da kalıcı varlık göstermek ve ekonomik güç elde etmek amacıyla ARTEMIS, Lunar Gateway, ILRS gibi programlarla planlı ve sürdürülebilir ortaklıklar oluşturuluyor.

Uzaydaki kaynaklardan yararlanılarak Ay'ın özellikle yakıt ikmali konusunda bir üs olarak kullanılması ve böylece Dünya-Ay-derin uzay lojistiğinin mümkün kılınması hedefleniyor.

Ay teknolojileri geliştiriliyor

Bu kapsamda Türkiye'de de uzaya bağımsız erişim alanında çalışmalar devam ediyor. Türkiye, Milli Uzay Programı kapsamındaki hedefleri doğrultusunda 2028'e kadar Ay'a ilk görevin gerçekleştirilmesi için hazırlık yaparken, gelecek dönemde derin uzaya erişme tecrübesini kazanmayı amaçlıyor.

Ayrıca Türkiye, Ay araştırmaları konusunda kendisini sayılı ülkeler arasına dahil edecek ve bilimsel kapasitesini güçlendirecek çalıştaylara da ev sahipliği yapıyor.

Türkiye, gelecek dönemde milli imkanlarla geliştirdiği itki sistemine sahip, kendi mühendislerinin ve bilim insanlarının tasarlayıp ürettiği uzay aracıyla Ay'a erişmeyi planlıyor.

Ay Programı kapsamında "Ay teleskobu"ndan "Ay dar alan radyometresi cihazı"na, "radyasyon dozimetresi"nden "radyasyon kalorimetresi"ne hatta Ay yüzeyini detaylı incelemeye imkan tanıyacak "yüksek çözünürlüklü video kameralara" kadar çok sayıda teknoloji üzerinde çalışmalara devam ediliyor.

Türkiye'nin Ay görevinin bilimsel hedefleri önem taşıyor. Ay'daki suyun kökenini anlamak, buradaki yerel manyetosferlerin ayrıntılı yapısını araştırmak, Ay yüzeyinde sıcaklık dağılımını incelemek ve Ay ile Dünya yörüngesindeki radyasyon ortamının karakterize edilmesi hedefleniyor. Elde edilecek bilimsel bulgular ve bilgiler, sonraki Ay görevlerinin planlanmasında stratejik önemde görülüyor.

Sektörlerden katkı bekleniyor

Öte yandan genişleyen ve büyüyen uzay ekonomisinden pay almanın yolu, Ay yörüngesinde ve yüzeyinde faal olmaktan geçiyor. Ay yörüngesine ve yüzeyine kurulacak altyapılarla bir Ay ekonomisinin temellerinin atılması da önem taşıyor. Ay ekonomisinin oluşmasında "Ay'a ulaştırma", "Ay'a özel veri" ve "Ay kaynakları" olarak üç temel unsur öne çıkıyor.

Milli Uzay Programı'nda yer alan hedeflerden biri olan Ay Programı ile Türkiye hem uzay hem de uzay dışındaki sanayi alanlarının katılımıyla geliştireceği kabiliyetler ve ekosistemle Ay ekonomisinin bu 3 temel unsuruna katkı sağlayabilecek ve oluşan pazardan pay alabilecek potansiyele sahip bulunuyor.

Bu tür bileşenlerin hayata geçirilmesi sadece uzay endüstrisinin kabiliyetleri ya da kapasitesiyle mümkün görünmüyor. Bu sebeple otomotiv, inşaat, robotik, haberleşme, enerji, madencilik, sağlık ve ulaştırma gibi birçok endüstri kolunun da Ay ekonomisinin oluşmasına katkı vermesi gerekiyor.

Ay ekonomisi giderek büyüyor

Sistem geliştirme, fırlatma, yörüngeye ulaştırma, yüzeye iniş, operasyon destek ve veri işleme gibi "Ay'a ulaştırma" basamaklarında 2040'taki pazar hacminin 79 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Söz konusu basamaklar, uydu, iniş, yüzey keşif araçları, yüzey iniş ve seyrüsefer, uzay aracı işletme, haberleşme, veri indirme, görev verisi işleme ve bilgi üretme gibi unsurlar içeriyor.

Üretim, ulaştırma, uzaktan ve yerinde keşif, ön işleme ve depolama, veri iletimi, işleme ve analiz konularını kapsayan "Ay'a özel veri üretme" pazar büyüklüğünün de 2040'ta 8,3 milyar dolar olması öngörülüyor. Burada, görev yükleri ve destek platformları geliştirme, fırlatma ve Ay yörüngesine yerleştirme, yörüngeden ve yüzeyden veri toplama, ham veri işleme ve Ay araçları üzerinde veri depolama, görev yükü verisi indirme ve katma değerli bilgi üretimi yer alıyor.

Keşif, çıkarma, ulaştırma, rafine etme, üretim ve arz konularındaki çalışmaları kapsayan "Ay kaynakları" pazarının da 2040'ta 64 milyar dolara ulaşacağı tahmin ediliyor. Bu kapsamda, kullanılabilir kaynakların uzaktan ve yerinde keşfedilmesi, ham kaynakların çıkarılması, bunların işleme bölgesine ulaştırılması, artık ayrıştırma, malzeme saflığının iyileştirilmesi, kullanılabilir kaynak üretimi ve son ürün depolaması ile müşteriye arz edilmesi planlanıyor.

AA muhabirinin, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının "2030 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi"nden derlediği bilgilere göre Türkiye, biyoteknolojik ve genomik araştırmaların desteklenmesiyle küresel ilaç piyasasında önemli bir oyuncu olma potansiyeli taşıyor.

Pandemide aşı geliştirme süreçlerinde erişilen hız, biyoteknolojik ilaçların önemini daha fazla ön plana çıkarıyor. 2019'da küresel ilaç satışlarının yüzde 31'i biyoteknolojik ilaçlardan oluşurken bu oran, Kovid-19 aşılarının etkisiyle 2021'de yüzde 39'a, 2023'te yüzde 41'e yükseldi. Biyoteknolojik ilaç payının, hücre ve gen tedavileri ile biyobenzerleri de içerecek şekilde 2028 yılında yüzde 46'ya çıkması bekleniyor.

Türkiye ilaç pazarı, 9,35 milyar dolarlık pazar büyüklüğüyle dünya ilaç pazarı sıralamasında ilk 20'de yer alıyor, biyoteknolojik ürünler bu pazarın yüzde 17,6'sını oluşturuyor. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumunca ruhsatlandırılmış 374 biyoteknolojik ilaç ve 103 biyobenzer ilaç bulunuyor. Bunlardan 33 biyobenzer ilacın üretimi ise Türkiye'de yapılıyor.

Hücre kültüründen itibaren Türkiye'de geliştirilen yerli bir biyoteknolojik ilaçla birlikte, söz konusu alan üst politika, strateji ve teşviklerle önceliklendiriliyor. Sektöre bugüne kadar sağlanan 1,1 milyar dolarlık yatırım teşviki desteğiyle, ilaç sanayisinin son 7 yılda biyoteknolojik ilaçlar içindeki imal ilaç payını kutuda yüzde 8 seviyesinden yüzde 33'e, değerdeki payını ise yüzde 1'den yüzde 9'a çıkardığı görülüyor.

Omiks Platformu kurulacak

Türkiye'de sağlık teknolojileri alanında atılan adımlar, ekonomik büyüme ve rekabetçiliğin yanı sıra stratejik özerklik ve ulusal güvenlik açısından da büyük önem taşıyor. Bu çerçevede hücreyi, molekülleri ve organizmayı kapsamlı ve detaylı şekilde araştırabilmeyi ifade eden "Omiks" teknolojileri de hastalıkların moleküler düzeyde anlaşılması, erken tanı, sürecin takibi ve kişiselleştirilmiş tedavi stratejilerinin geliştirilmesinde kritik rol oynuyor.

Kurulması planlanan "Ulusal Omiks Platformu" da büyük veri setlerinin güvenilir ve sistematik şekilde toplanmasını, depolanmasını ve analiz edilmesini sağlayarak biyoteknoloji ve tıp alanlarında çağdaş çözümler sunmayı amaçlıyor. Ulusal Omiks Platformu, yapay zeka ve kişiselleştirilmiş tıp ile entegre edilerek sistem biyolojisinin merkezde olduğu akıllı sağlık sistemlerinin temelini oluşturacak çok yönlü bir altyapı sunma potansiyeline sahip bulunuyor.

Platformun, akademik ve endüstriyel paydaşlar arasında işbirliğini geliştirerek biyoteknoloji alanında yenilikçi ve öncü çalışmaların önünü açması bekleniyor. Böylece platformun, kanser tedavilerinden metabolik hastalıkların kontrol altına alınmasına kadar geniş yelpazede biyomedikal uygulamalara önemli katkılar sağlaması öngörülüyor.

Yerli biyoteknolojik ilaç üretimi desteklenecek

"Biyoteknoloji Üretim Programı" ile de Türkiye'nin yüksek seyreden biyoteknolojik ilaç ithalatının azaltılması ve uzun vadede net ihracatçı konumuna geçiş yapılması hedefleniyor. Bu kapsamda TÜBİTAK, üniversiteler ve Sağlık Bakanlığı işbirliğiyle, biyoteknoloji araştırma altyapılarının yetkinliklerinin artırılması, kamu alımlarının kaldıraç olarak kullanılarak yerli biyoteknolojik ilaç üretiminin desteklenmesi planlanıyor.

Biyoteknolojik ilaç üretimine dönük yatırımlar, Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı kapsamında güçlü şekilde teşvik ediliyor, ayrıca bu yatırımlara uzun vadeli uygun koşullu finansman imkanları sağlanıyor.

Biyoteknoloji alanında bütüncül ekosistem inşa edilmesi ve Türkiye'nin küresel biyoteknoloji yarışında güçlü oyuncu olması hedefiyle 2022'de kurulan Biyoteknoloji İhtisas OSB ise girişimcilerin, bilim insanlarının ve sanayicilerin bir araya geldiği platform olarak hizmet veriyor.

Gelecek 5 yılda tedaviler artacak

Sağlık teknolojileri, savunma sanayisi teknolojilerine benzer şekilde ülkelerin ulusal güvenliği ve bağımsızlığı açısından kritik öneme sahip bulunuyor. Türkiye'nin sağlık alanında küresel rekabet içinde yer alması için savunma sanayisine benzer şekilde kamu alımları yoluyla uzun vadeli öngörülebilirlik sağlanması gerekiyor.

Gelecek 5 yılda ilk sırada onkoloji olmak üzere immünoloji, diyabet ve obezite alanlarında büyümenin diğer alanlara göre çok daha hızlı olması öngörülüyor. Öte yandan, nadir nörolojik bozukluklar, Alzheimer, Parkinson ve migrene yönelik yeni tedavilerin gelecek yıllarda nöroloji alanında büyümeyi artıracağı tahmin ediliyor.

Antikor ilaç konjugatları (kanser tedavisinde kullanılan yenilikçi bir ilaç sınıfı, ADC'ler), çoklu spesifik antikorlar, RNA bazlı tedaviler, gen/hücre tedavileri ve radyofarmasötikler (radyoaktif izotoplar içeren bir ilaç grubu) gibi yeni yöntemler ve teknolojilerin 2030'a kadar büyümesi bekleniyor.

Türkiye'nin sanayi ve teknolojiye dayalı dış ilişkilerini güçlendirmesi, küresel ölçekte rekabet edebilirliğini artırıyor. Sanayi ve teknoloji diplomasi politikaları, özellikle 4. sanayi devrimi ve ikiz dönüşüme adapte olma çabalarında büyük önem taşıyor.

Bu kapsamda, Cumhurbaşkanlığı himayesinde 2017'den itibaren yürütülen kutup araştırmaları da bilim insanlarının araştırmalarına öncü oluyor. Bu çalışmalar, ulusal çapta kutup bölgeleri farkındalığı oluşturuyor ve uluslararası arenada Türkiye'nin temsiliyetini güçlendiriyor.

Antarktika'ya 10. sefer düzenlenecek

Türkiye'nin beyaz kıtada "Antarktika Kutup Araştırmaları Üssü" kurması için Antarktika Antlaşması Danışma Toplantısı ve Antarktika Çevre Koruma Komitesine üs tasarımı ve kapsamlı ÇED raporu taslağı sunuldu ve süreç olumlu tamamlandı.

Azami 50 kişi kapasiteli, 3 ana bölümden oluşan Antarktika Kutup Araştırmaları Üssü'nün, yenilenebilir enerji kaynaklarını öncelikli olarak kullanan bir sistemle tasarlanması ve modüler yapısıyla hızlı şekilde inşa edilmesi planlanıyor.

Türkiye, 2025-2026 döneminde Antarktika'ya 10. seferini gerçekleştirecek.

Öte yandan, Bakanlık öncülüğünde, kutup çalışmalarını takip etmek, ulusal stratejileri belirlemek ve koordinasyonu sağlamak amacıyla Kutup Bölgeleri Koordinasyon Kurulu tesis edilecek.

Projeyle bilim ve teknolojiyi geniş kitlelere ulaştırarak bilim iletişiminin sağlanması, toplumda bu alanlara olan ilginin artırılması ve üretken, takım çalışmasına yatkın bir nesil yetiştirilmesi amaçlanıyor.

Bilim Türkiye Eğitim Programları kapsamında 7 farklı atölye teması bulunuyor. "Tasarım", "Teknoloji", "Doğa Bilimleri", "Matematik", "Astronomi, Havacılık ve Uzay", "Girişimcilik" ve "Tarım Teknolojileri" atölyelerinde 6-14 yaş grubu öğrencilere uygulamalı atölye eğitimleri veriliyor.

Atölyelere ek olarak merkezlerde, öğrencilerin bilimi dokunarak keşfetmelerini sağlayan etkileşimli deney düzeneklerinin yer aldığı sergi ve planetaryum alanları bulunuyor.

Bilim Türkiye Eğitim Programlarının uygulandığı merkezlerde öğrencilere farklı eğitim seçenekleri sunuluyor. Bu seçenekler arasında saatlik atölye eğitimleri, paket programlar, uzun dönem eğitimleri, tematik atölye eğitimleri, atölye dışı özel etkinlikler, interaktif sergi gezileri ve planetaryum deneyimi yer alıyor.

Bilim Türkiye Eğitim Programları, 5 ülkedeki 27 merkezde uygulanıyor

Bilim Türkiye Eğitim Programları, bu yıl itibarıyla 5 ülkedeki 27 merkezde uygulanıyor.

Yurt içindeki merkezler İstanbul, Gaziantep, Erzurum, Ankara, Manisa, Samsun, Trabzon, Konya, Uşak ve Çorum'da bulunuyor. Yurt dışındaki merkezler ise Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC), Azerbaycan, Kırgızistan ve Karadağ'da faaliyet gösteriyor.

Tüm merkezlerde Bilim Türkiye projesi için özgün olarak hazırlanmış, öğrencinin aktif olduğu teknolojik öğrenme araçlarıyla zenginleştirilmiş 600'den fazla özgün atölye içeriği uygulanıyor. Fırsat eşitliği ilkesi ile yürütülen çalışmada, tüm merkezlerin atölye konsepti, eğitim içeriği ve eğitim ekipmanları birebir aynı şekilde sunuluyor.

Bilim Türkiye projesi, 2021 yılında Azerbaycan'ın başkenti Bakü'de de uygulamaya alınarak uluslararası bir projeye dönüştü. Bakü'de kurulan merkezle Bilim Türkiye Eğitim Programları ilk defa ülke dışında uygulanmaya başlandı.

Azerbaycan ve Türkiye arasındaki ilişkileri güçlendirmek amacıyla hayata geçirilen Bilim Bakü için, T3 Vakfı ile Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığına bağlı Kamu Hizmetleri ve Sosyal İnovasyon Devlet Ajansı tarafından Ortak Hizmet Protokolü imzalandı.

Matematikten uzay ve havacılığa birçok alanda eğitimler düzenleniyor

Bilim Türkiye Eğitim Programlarının uygulandığı 27 merkezde, 3 farklı yaş grubuna yönelik "Tasarım", "Teknoloji", "Doğa Bilimleri", "Matematik", "Astronomi, Havacılık ve Uzay", "Girişimcilik" ve "Tarım Teknolojileri" atölyelerinde yüzlerce farklı içerikle yüz yüze eğitimler gerçekleştirildi.

Planetaryumda doğa, evren ve astronomi temalı filmler izleniyor. Ayrıca, soyut kavramları somutlaştırmaya yönelik hazırlanan sergi düzenekleri ile öğrencilerin keşfederek öğrenmelerine olanak sağlanıyor. Bilim merkezlerinde ayrıca söyleşiler, bilim şenlikleri, akıl-zeka oyunları turnuvası, veli-çocuk atölyeleri gibi pek çok farklı program düzenleniyor.

Bilim Türkiye kapsamında gerçekleştirilen tüm etkinliklere bugüne kadar 3 milyon 850 bin kişi katılım sağladı.

Sefere katılan bilim ekibi, bu yıl gerçekleştirdikleri 19 ayrı projeyle dünyanın geleceği ile ilgili soruların cevaplarını Antarktika'da aradı.

Türkiye'nin bilimsel araştırma kampının bulunduğu Horseshoe Adası üzerinde aralarında misafir yabancı araştırmacıların da bulunduğu 20 kişilik ekip yeni batimetri haritalarının üretilmesi, yakın uzay gözlem ve jeodezik istasyonları, atmosfer ve uzay gözlemleri, çevre, kirlilik ve canlı yaşamı araştırmaları, meteorolojik ölçümler ve sucul ekosistemler konularında çalışmalar gerçekleştirdi.

"Türkiye'nin Antarktika'da geleceğini güçlendirmesini amaçlamaktayız"

Konuya ilişkin AA muhabirine açıklamalarda bulunan 9. Ulusal Antarktika Bilim Seferi Koordinatörü Prof. Dr. Burcu Özsoy, 2017'de Cumhurbaşkanlığı himayelerine alınan Ulusal Kutup Araştırmaları Projesi kapsamında, dünya için önemi her geçen gün artan kutup bölgelerinde Türkiye'nin bilimsel ve siyasi bir güç olması hedefi doğrultusunda bu yıl 9. Antarktika seferini gerçekleştirdiklerini söyledi.

Küresel iklim değişikliği; dünyanın geçmişi, bugünü ve yarını; uzay ve insan kaynaklı kirlilik gibi temalarda 19 projeyi gerçekleştirdikleri bu seferle, Türkiye'nin bilimsel birikimine küresel bir bakış açısıyla katkı sağladıklarını dile getiren Özsoy, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Ülkemizin Antarktika Antlaşması kapsamında danışman üye ülke olma hedefine de bir adım daha yaklaşmaktayız. Milli menfaatlerimizin sadece bölgemizde değil küresel ölçekte korunmasını ön planda tutarak, Türkiye'nin Antarktika'da geleceğini güçlendirmesini amaçlamaktayız. Her yıl, ülkemizi nasıl bir adım daha öteye taşırız sorusunu sormakta ve bunu sahada uygulamaktayız."

Türk bilim ekibinin projeleri

9. Antarktika Bilim Seferi Lideri Prof. Dr. Hasan Hakan Yavaşoğlu, Ulusal Kutup Bilim Stratejisi kapsamında yaptıkları araştırmalara değinerek, bilimsel çalışmaların ve lojistiğin yönetilmesinin, emniyetin sağlanmasının ve elde edilen verilerin raporlanmasının yönetim ve koordinasyonunun öneminden bahsetti.

9. Antarktika Bilim Seferi Lider Yardımcısı Dr. Atilla Yılmaz da seferde hayata geçirdikleri 19 projeden birisinin "Horseshoe Adası Sucul Ekosistemlerinde İnsan Kaynaklı Etkilerin İncelenmesi" olduğunu kaydederek, "Bu projeyle 'Antarktika'daki göllerde insan kaynaklı kirleticilerin seviyesi ekosistemi tehdit edecek düzeyde mi?' sorusunun cevabını aradım." dedi.

Sefer katılımcısı Dr. Göksu Uslular ise "Horseshoe Adası Ayırt Edilmemiş Volkanik Kayaç Grubu'nun Karakterizasyonu projesiyle Horseshoe Adası volkanikleri ile Antarktika Yarımadası'nda bulunan benzer yaştaki volkanikler arasındaki jeokimyasal ve jeodinamik farkların ne olduğunu araştırdığını söyledi.

Sefer katılımcısı Dr. Buse Tuğba Zaman da "İnorganik ve Organik Kirleticilerin Antarktika Bölgesindeki Penguen/Fok Dışkısı ve Okyanus Suyu Örneklerinde Eser Seviyelerde Yüksek Doğruluk ve Duyarlılıkla Tayinleri" başlıklı çalışması gerçekleştirdiğini belirterek, "Horseshoe Adası'nda bulunan canlıların besin zincirleri yoluyla çevresel kirliliğe maruziyetleri mevcut mu ve mevcutsa bu maruziyetin miktarı nedir?' sorularının cevabını aradım." diye konuştu.

Katılımcılar Antarktika'da insanların su ekosistemlerine etkilerini araştırdı

Doç. Dr. Aydın Kaleli, "Horseshoe Adası Kıyısal Mikrobiyomun Moleküler Yöntemler ile Tespiti ve Ekolojik Bakış Açısı ile Değerlendirilmesi" başlıklı projesiyle, Dr. Selma Sezen de "Yeni Antimikrobiyal Peptid Üretici Bakterilerin Horseshoe Adası (Antarktika) Karasal ve Sucul Habitatlarında Kültüre Bağımlı ve Kültürden Bağımsız Yöntemlerle Araştırılması" başlıklı çalışmasıyla seferde yerini aldı.

Dr. Neslihan Taşkale Karatuğ, "Antarktika Sucul Ekosistemlerinden Mikrobiyal Pigmentlerin Keşfi" projesiyle "Horseshoe Adası'nda yeni mikrobiyal pigment üreten bakteri türlerinin mevcut olup olmadığını" araştırdı.

Milli Savunma Bakanlığı'na bağlı Harita Genel Müdürlüğü (HGM) ve Türk Deniz Kuvvetleri Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı, 9. Ulusal Antarktika Bilim Seferi'ne katılarak deniz ve kara üzerinde ölçümler gerçekleştirdi.

HGM Yersel Uygulama Subayı mühendis üsteğmen Abdullah Kellevezir, "Sabit GNSS İstasyonunun Bakım, Onarım ve GNSS Verilerinin Toplanması" projesiyle "Dismal ve Horseshoe adalarındaki yıllık jeodinamik hareketliliğinin ne kadar olduğu" sorusunun cevabını aradı.

Türk Deniz Kuvvetleri Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Dairesi Başkanlığı'nda görev yapan Asb. Üstçavuş Ömer Faruk Topkaya, "Antarktika Horseshoe Adası Hidrografik Mesaha Çalışmaları" ile "seyir haritası üretimi için gerekli derinliklerin toplanması, seyir tehlikelerinin tespit edilmesi ve seyre engel tehlikeli bölgelerin belirlenmesi" konusunda çalıştı.

Yakın Uzay Gözlem İstasyonu kuruldu

Araştırma asistanı (MSc) Emre Taşkıran, 9. Ulusal Antarktika Bilim Seferi'ndeki 19 projeden biri olan "Çok Düşük Frekans (VLF) Yakın Uzay Gözlemleri" ile "Palmer VLF gözlemleri ile Horseshoe VLF gözlemleri direkt karşılaştırılabilir verilerdir. Bu veriler ile şimşekten yayılan elektromanyetik sinyallerin yakın uzaydaki etkilerinin uzamsal (spatial) dağılımı nasıl?" sorusunun cevabını aradı.

Dr. öğretim üyesi Mustafa Fahri Karabulut, "GNSS, İHA-Fotogrametrisi ve Albedo Ölçümleri ile Antarktika Kıtası Horseshoe Adası Deniz Seviyesi, Buzul ve Atmosferik Gözlem Çalışmaları" başlıklı projesiyle "Küresel iklim değişikliği sonucunda buzullarda ve atmosferde meydana gelen değişimlerin hangi seviyede olduğunu" araştırdı.

TEKNOFEST TÜBİTAK 2204-C Kutup Araştırma Projeleri Yarışması Yer Bilimleri Kategorisinde birinci olan 3 lise öğrencisi, "İKHA" ismini verdikleri insansız kutup hava aracını Antarktika'da test etti.

Öğrenciler Elif Sena Şahin, Kayra Ege Altun ve Şerif Ege Dartar, "İnsansız Kutup Hava Aracı: Çeşitli Gaz ve İklim Ölçümlerini Yapmak Üzere Araç Üretilmesi ve Milli Kutup Veri Analizi Platformunun Geliştirilmesi" projesiyle "Arktik bölgelerde çeşitli araştırmaların kolaylıkla yürütülebilmesi amacıyla klimatolojik verilerin tam otonom bir şekilde ölçülüp analiz edilmesini sağlayacak bir insansız kutup hava aracı ile milli kutup veri analiz programı geliştirilebilir mi?" sorusunun cevabını aradı.

AFAD ilk kez Antarktika Bilim Seferi'ne katıldı

Sefere AFAD'dan katılan jeoloji yüksek mühendisi Turgay Kuru da "Horseshoe Adası'nın Sismik Aktivitesinin İzlenebilmesi ve Değerlendirilebilmesi" projesiyle "Antarktika-Horseshoe Adası'na deprem cihazı kurarak depremlerin, tektonik aktiviteye mi yoksa buzul tektonizmaya mı bağlı olarak geliştiğinin" araştırdı.

Sefer katılımcısı mühendis Zafer Şahingöz ise "Horseshoe Adası Otomatik Meteoroloji Gözlem İstasyonu Bakım-Onarımı" çalışmasında, "İstasyondaki verileri toplayıp inceleyerek, bu verileri üreten algılayıcıların bakım-onarımını yaparak daha doğru ve kararlı çalışabilir mi?" sorusunun cevabını aradı.

AA Foto Muhabiri Coşkun da ölümsüzleştirdiği kareler, çektiği görüntüler ve yazdığı haberlerle "küresel iklim değişikliğinin etkilerini tüm dünyaya duyurmayı" amaçladı.

Sefer katılımcısı Coşkun, kutup seferlerinde yürütülen bilimsel çalışmalar, küresel iklim değişikliğinin etkileri ve canlı yaşamına dair yaptığı fotoğraf, video ve haber projeleriyle "Türkiye'nin kutup bölgelerine düzenlediği bilimsel seferlerin çıktılarının tüm dünyaya duyurulmasını" hedefledi.

Kağan Gökhan Görgişen ise "Bilim İletişimi Faaliyetleri" çalışmasıyla Milli Teknoloji Hamlesi'nin merkez odağında olan ve itici gücü olarak değerlendirilen "nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesine, geliştirilmesine ve toplumsal alt yapısının hazırlanmasına katkıda bulunmayı" amaçlayan araştırmalarda bulundu.

Horseshoe Adası'nda flora ve faunanın korunması için önlemler alındı

Kuş gribinin yayılma riski nedeniyle Antarktika'da çalışma yapacak bilim insanları için Kutup Eğitim, Emniyet ve Sağlık Çalışma Grubu kapsamında İstanbul Tıp Fakültesi Sualtı Hekimliği ve Hiperbarik Tıp Anabilim Dalı tarafından protokol hazırlandı.

Seferde tıp personeli olarak yer alan Dr. Hazal Hacer Doğaner, "9. Ulusal Antarktika Bilim Seferi Tıbbi Danışmanlık, Hizmet ve Saha Gözlemleri" çalışmasıyla "Kutup bölgelerinde sağlık hizmetlerinin nasıl daha iyi ve ideal hale getirilebileceğine" dair çalışmalar yaptı.

9. Ulusal Antarktika Bilim Seferinin misafir araştırmacıları

Bu yıl Avustralya, Malezya, Kolombiya ve Güney Kore'den 4 misafir bilim insanı sefere katılarak çalışmalar yürüttü.

Avustralya'dan sefere katılan Simon Gorta, "Türkiye'nin Araştırma Üssü'nün Bulunduğu Horseshoe Adası ve Çevresindeki Deniz Kuşlarının ve Deniz Memelilerinin Araştırılması ve Kuş Yuvalarının İzlenmesi" çalışmasıyla "Bölgedeki tür Çeşitliliğinin kapsamlı bir şekilde belirlenmesi ve yuvalama bölgelerinin haritalandırılması" konusunda çalıştı.

Malezyalı Tengku Nilam "Kutup Su Ekosisteminde Lantanit Toprak Elementlerinin Ekotoksikolojisi" çalışmasıyla "Antarktika'daki su ekosistemlerinde lantanit toprak elementlerinin varlığını" araştırdı.

Güney Koreli Yohan So, "Antarktika Toprak Mikroorganizmalarının Fizyolojik ve Ekolojik Özellikleri Üzerine Karşılaştırmalar" başlıklı projesiyle "Antarktika'daki toprak veya biyokabuk içerisinde bulunan mikroorganizmaların aşırı ortamlara nasıl uyum sağladığını ve ekosistem işlevlerine nasıl katkıda bulunduğunu" inceledi.

Kolombiyalı Andrea Bonilla ise "Drake Geçidi ve Bransfield Boğazı'nda Deniz Memelisi Sıklığı Modellerinin ve Okyanus Ortamındaki Ses Seviyelerinin Değerlendirilmesi" çalışmasıyla Bransfield Boğazı'nda bulunan deniz memelilerinin pasif akustik izleme yöntemiyle takip edilmesi, leopar fokları gibi yırtıcıların dağılımlarının izlenmesi ve bölgedeki okyanus ses seviyelerinin değerlendirilmesini amaçladı.

Her kategoride ayrı heyecan

Takımlar girişimcilik, çizgi izleyen, sumo, labirent çözen ve futbol oynama özelliğine sahip robotlar gibi birbirinden ilginç kategorilerde teknolojik hünerlerini sergilediler. Fibonacci’nin büyüleyici diziliminden ilham alan genç yetenekler, tasarladıkları robotlarla kıyasıya yarıştı. Strateji ile teknolojinin bir araya geldiği yarışmada her kategoride ayrı bir heyecan yaşandı.

"Gençlerimizin ufkunu açacak"

Atakum Belediye Başkanı Serhat Türkel organizasyonun teknolojinin genç yıldızlarını buluşturduğunu belirterek, "Gençlerimize, robotik ve mühendislik becerilerini sergileme fırsatı sunmanın yanı sıra gençlerimizin küresel arenada yeteneklerini göstermelerine olanak tanıyan bu organizasyona ev sahipliği yapmaktan büyük onur duyduk. Teknoloji tutkunlarını buluşturan arenamız, gençlerimizin ufkunu açacağı gibi hızla gelişen dijital dünyaya uyumlarını artıracak. Geleceğin istihdam alanlarında donanımlı şekilde kendilerini ve ülkelerini en iyi şekilde temsil etme fırsatı sunacak" dedi.

TEKNOFEST'ten yapılan açıklamaya göre, İnsanlık Yararına Teknoloji Yarışması'nda, insan hayatını etkileyen her alanda yapılacak yenilik ve teknolojik gelişmelerle uygulanabilir projeler ortaya konulması bekleniyor.

Projelerin yararlılık, toplum katkısı ve hayatı kolaylaştırma potansiyeline göre değerlendirileceği yarışmaya, Türkiye ve yurt dışında eğitim gören ortaokul, lise ve üniversite öğrencilerinin yanı sıra mezunlar da başvurabiliyor. 20 Şubat'a kadar başvuruların süreceği yarışmaya, bireysel ya da ekip olarak katılım sağlanabiliyor. Mezun seviyesindeki firmalar ve girişimler de projeleriyle yarışmada yer alabiliyor.

Yarışmacılar afet yönetimi ve sağlık teknolojileri olmak üzere 2 farklı kategoride yarışıyor. Yarışma kapsamında, sağlık ve ilk yardım ile afet yönetimi alanlarında karşılaşılan sorunlara yenilikçi çözümler sunan, hayatı kolaylaştıran ve milli kaynaklarla geliştirilen projeler ödüllendirilecek.

Dereceye giren yarışmacılara toplamda 1 milyon lirayı aşan ödüller verilecek.

Bu kapsamda açılan "Bilimsel Eğitim Etkinliklerini Destekleme Programları Çağrısı" ile bilim ve teknoloji alanlarında yürütülecek eğitim faaliyetlerinin desteklenerek, bu alanlarda gelişimin teşvik edilmesi amaçlanıyor. Destek, yüz yüze veya çevrim içi bilimsel eğitim etkinliklerini, kamu kurum ve kuruluşları ile TÜBİTAK tarafından düzenlenen bu türdeki aktiviteleri kapsıyor.

"Proje Eğitim Etkinliklerini Destekleme Programı" kapsamında ise TÜBİTAK'ın ulusal ve uluslararası programlarına yönelik AR-GE ve yenilik projelerinin nicelik ve niteliklerinin artırılması için düzenlenen teorik ve uygulamalı proje yazma eğitimleri destekleniyor.

Bu kapsamda Türkiye'de yerleşik üniversiteler/araştırma kuruluşları tarafından belirli bir bilim alanında düzenlenen, yeterliliğini almış ve tez önerisi kabul edilmiş doktora öğrencileriyle herhangi bir kurumda çalışan doktora/sanatta yeterlik, tıpta uzmanlık derecesine sahip araştırmacılara yönelik teorik ve pratik uygulamaları içeren proje yazma eğitim programlarının uygulandığı etkinliklere destek sağlanacak.

Söz konusu projelerde destek üst limiti 195 bin lira olarak belirlendi. Etkinlik günleri, proje eğitimleri için 3, bilimsel eğitimler için ise 7 iş gününü geçemeyecek.

9 ülke ile işbirliği anlaşması

"Yurt İçi Bilimsel Etkinlik Düzenleme Desteği Programı" ile ülkede düzenlenen kongre, konferans, sempozyum, kolokyum ve çalıştay türü bilimsel etkinliklere destek verilecek. Çağrı kapsamında, yurt içi/dışı davetli konuşmacıların yol ve organizasyon giderleri için destek sağlanacak. Destekler 117 bin lirayı aşamayacak.

"Çok Katılımlı Uluslararası Etkinlik Düzenleme Desteği Programı" kapsamında çok katılımlı uluslararası etkinlikler ile daha önce farklı ülkelerde düzenlenmiş uluslararası bilimsel etkinlikler Türkiye'de yapılması karşılığı desteklenecek. Üst limiti 365 bin lira olan destek kapsamında yurt içi ve yurt dışı davetli konuşmacıların yol, konaklama ve iaşe giderleri, organizasyon masrafları, yardımcı personel ücreti ve etkinlik yürütücüsü koordinasyon ücreti karşılanacak.

Aynı etkinlikler için son 1 yıl içinde birden fazla destek verilmeyecek.

"İkili İşbirliği Anlaşmaları Çerçevesinde Etkinlik Düzenleme Desteği Programı" ile Türkiye'deki bilim insanlarının, TÜBİTAK Uluslararası İşbirliği Daire Başkanlığı tarafından yürütülen ve farklı ülkelerden bilim insanları ile ortaklaşa Türkiye'de düzenleyecekleri kongre, konferans, sempozyum, çalıştay, seminer, panel, kolokyum türü etkinliklere destek sağlanacak.

2025'in 1'inci dönemi için Çin, Almanya, İngiltere, Güney Kore, İran, Çekya, Sırbistan, Malezya ve Endonezya'yı kapsayan anlaşmalar kapsamında 195 bin liraya kadar destek verilecek.

Yurt dışı bilimsel etkinliklere katılıma da destek

"Yurt Dışı Bilimsel Etkinliklere Katılımı Destekleme Programı" ile araştırmacıların kendi alanlarıyla ilgili bir konuda hazırladıkları özgün çalışmalarını bilim dünyasıyla paylaşmaları, geri bildirim ve bilimsel tartışmalarla çalışmalarını geliştirmeleri, çalıştıkları alanlardaki uzman bilim insanlarıyla etkileşim ve işbirliklerini artırmaları amacıyla yurt dışında düzenlenen (çevrim içi yapılacaklar dahil) bilimsel etkinliklerde bildiri sunulması için destek sağlanacak. Yurt dışındaki bilimsel etkinliklere katılmak isteyen araştırmacılara yol, konaklama ve etkinlik katılım ücreti için katkı verilecek. Ülkelere göre destek üst limitleri 1000 dolar ile 2 bin dolar arasında değişiyor.

"Yurt İçi Bilimsel Etkinliklere Katılımı Destekleme Programı" ile de araştırmacıların kendi alanlarıyla ilgili bir konuda hazırladıkları özgün çalışmalarını bilim dünyasıyla paylaşmaları, geri bildirim ve bilimsel tartışmalar ile çalışmalarını geliştirmeleri, alanlarındaki uzman bilim insanlarıyla etkileşim ve işbirliklerini artırmaları amacıyla yurt içinde düzenlenen (çevrim içi dahil) bilimsel etkinliklerde bildiri sunulması için destek olunacak. Yol, konaklama ve katılım ücreti toplam destek üst limiti 7 bin 350 lira olarak belirlendi.

Söz konusu çağrılara başvurular 14 Şubat saat 17.30'a kadar BİDEB Başvuru ve İzleme Sistemi üzerinden alınacak.

2016-2024 yıllarında karaciğer, böbrek ve beyin örneklerini inceleyen araştırmacılar, bu organlar arasında MNP oranındaki artışın en çok beyinde görüldüğünü kaydetti.

Araştırmacılar, plastik kullanımındaki artış nedeniyle insan beynindeki MNP miktarının 8 yılda yüzde 50 arttığına dikkati çekti.

Karaciğer ve böbrekteki MNP bileşen miktarının benzer oranlarda olduğunu saptayan araştırmacılar, beyindeki plastiklerin "mikroskobik boyutlarda cam kırığı" şeklinde gözlemlendiğini belirtti.

Araştırmacılar, sağlıklı beyinlerdeki MNP birikiminin ise karaciğer ve böbreğe kıyasla 7 ila 30 kat daha fazla olduğunu kaydetti.

Öte yandan araştırmacılar, demans (bunama) hastalığı teşhisi konulan 12 beyni incelediklerinde, sağlıklı beyne kıyasla 3 ila 5 kat daha fazla MNP birikimi gözlemlediklerini de ekledi.

Araştırmacılar, MNP'lerin nörolojik bozukluklarda veya insan sağlığı üzerinde doğrudan rolü olup olmadığını anlamak için daha fazla çalışma yürütülmesi gerektiğini savunuyor.

Araştırmanın sonuçları, "Nature Dergisi"nde yayımlandı.

2024 YR4'nin 8 yıl içinde Dünya'ya çarpma ihtimalinin yüzde 1.33 olduğu sonucuna ulaşılırken bu oran düşük bir olasılık gibi görünse de şimdiye kadarki en yüksek çarpma olasılıklarından biri olarak öne çıkıyor.

Söz konusu gök cismi 2024 YR4 ilk olarak 27 Aralık 2024’te Şili’deki Río Hurtado teleskobu tarafından tespit edilirken boyutlarının ise 40 ila 100 metre genişliğinde olduğu tahmin ediliyor.

Öte yandan, gök bilimciler, 2024 YR4'ün büyük ölçekte yıkıma yol açmayacağı ancak çarpması halinde yalnızca 50 kilometrelik bir alanda hasar bırakabileceğini ön görüyor.

Gök cisminin çarpabileceği yerler arasında ise doğu Pasifik, kuzey Güney Amerika, Afrika ve Güney Asya gösteriliyor.

Uluslararası uzay ajansları, 2024 YR4'ün izlenilmeye devam edileceği ve çarpma ihtimaline karşı ise asteroidin yönünün değiştirilmeye çalışılacağı kaydediliyor.

Güneş sisteminde 8 gezegen olduğuna ve gezegenlerin güneşin etrafındaki tur sürelerinin farklı olduğuna dikkati çeken Kılıçoğlu, "Uranüs'ün güneşin etrafında 1 tur atması neredeyse bir insan ömrü kadar sürüyor. Bazı dönemler güneşe uzak olan gezegenler tesadüf eseri yörüngelerinde aynı bölgede bulunabiliyor. Bunların aynı yerde bulunmaları bizim için çok önemli çünkü bunun olma ihtimali genelde düşük. Şu anda böyle bir dönemdeyiz." diye konuştu.

Kılıçoğlu, güneşe uzak 4 gezegen olan Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün'ün gruplandığını, şu sıralarda Venüs ve Mars'ın da bu gruba katıldığını bildirerek, şunları kaydetti:

"Bu olaya 'gezegen defilesi' veya 'gezegen geçidi' deniliyor. Astrofotoğrafçılar ve gökyüzü gözlemcileri için çok heyecanlı bir olay. Eğer bir teleskop varsa tek gecede 6 gezegeni gözleme şansına erişiyorsunuz. Bu yaşadığımız çok sıradan bir olay değil. Yaklaşık 30 yıl önce, 1995-1999 yılları arasında yine bu uzak gezegenler güneş sisteminde şimdikine benzer şekilde yakın bir bölgede konumlanmışlardı. Bulunduğumuz senelerde böyle olayları birkaç defa daha yaşama şansımız var. Özellikle 2027'ye geldiğimizde Jüpiter bu gruptan ayrılmaya başlayacak ve tekrar dolanarak Satürn'e yetişmesi için 10 yıl beklemek gerekecek. Aynı zamanda bu grupta Uranüs ve Neptün'ü gözlemek istiyorsak bu iki gezegenin bir araya gelmesi 170 yıl sürüyor. Dolayısıyla bir süre Uranüs bu gruptan ayrılmaya başladıktan sonra tekrar Neptün'le buluşması için baya beklemek gerekecek. Neredeyse 2150 yılının sonrasına denk geliyor."

"Fazla uzağa gitmeye gerek yok"

Gözlem için en uygun zamanın güneş battıktan sonra yaklaşık 19.00-19.30 saatleri olduğunu aktaran Kılıçoğlu, gözlemcilerin çıplak gözle veya teleskopla ilk önce Satürn ve Venüs'ü gözlemelerinin iyi olacağını çünkü batı ufkuna en yakın oldukları için ilk bu gezegenlerin batacağını ifade etti.

Gezegenlerin gözlenmesi için mümkün olduğunca şehir ışıklarından uzak olmak gerektiğine işaret eden Kılıçoğlu, "Ancak gezegenler çok parlak olduğu için sadece hedef gezegenleri görmek ise çok fazla uzağa da gitmeye gerek yok. Yıldızlarla birlikte görünmesi için karanlık bölgeler tercih edilebilir." dedi.

Öte yandan, Venüs, Mars, Jüpiter ve Satürn gezegenleri teleskop olmadan çıplak gözle görülebiliyor.

Çalışma kapsamında araştırmacılar, insan sağlığını tehdit eden polistiren mikroplastikleri içeren su içirdikleri farelerin kafatasına cerrahi işlemle şeffaf pencere yerleştirdi.

Minyatür bir görüntüleme tekniğinin kullanıldığı şeffaf pencere aracılığıyla fare beynini izleyen araştırmacılar, yaklaşık 3 saatin sonunda ortaya çıkan mikroplastiklerin vücuttaki bağışıklık hücreleri tarafından yutulduğunu gördü.

Kan dolaşımı boyunca ilerleyen mikroplastiklerin beyinde yerleştikleri kan damarlarını tıkadığı sonucuna varan araştırmacılar, bu durumun farelerin kan akışında ve hareket kabiliyetinde azalmaya neden olduğunu gözlemledi.

Araştırmacılar, ortaya çıkan bu etkilerin birkaç gün sürdüğünü kaydetti.

Mikroplastiklerin insan beyni üzerinde de aynı nörolojik anormalliklere neden olup olmadığına ilişkin bulgular ise henüz net değil.

Araştırma, Science Advances dergisinde yayımlandı.

Araştırmacılar, "J1429+5447"nin evrenin erken dönemlerinde oluşan ve şimdiye kadar tespit edilenler arasında parlaması ve sönmesi açısından en hızlı değişim gösteren kuasar olduğunu kaydetti.

Amerikan Astronomi Derneğinin toplantısında konuşan araştırmacılar, "J1429+5447" üzerindeki çalışmaların evrenin erken dönemlerinde bazı gök cisimlerinin nasıl hızla büyüdüğünü açıklamaya yardımcı olabileceğini belirtti.

"J1429+5447"den çıkan jet Dünya'ya bakıyor

Araştırmacılar, "J1429+5447" gözlemlerini, NuSTAR ve 4 ay önceki Chandra X-ışını Gözlemevi verilerini kullanarak karşılaştırdı.

Kuasarın çekim etkisiyle oluşan "görelilik" nedeniyle Dünya'daki 4 aylık süre, kuasarda 2 haftaya tekabül ediyor.

Çalışma sonucunda kuasar için "2 hafta gibi" çok kısa bir sürede X-ışını yayınımının 2 katına çıktığı tespit edildi.

Yale Üniversitesinde doktora sonrası astrofizik araştırmacısı, çalışmanın başyazarı Dr. Lea Marcotulli, "Bu çalışmada kuasarın, Dünya'ya doğru yönelmiş bir jete sahip, kuvvetle muhtemel süper kütleli bir kara delik olduğunu keşfettik ve bunun evrenin ilk milyar yılına ait olduğunu görüyoruz." ifadesini kullandı.

Araştırmanın yazarlarından Yale Üniversitesi Öğretim Üyesi Meg Urry de yoğunluk ve hız açısından bu düzeydeki X-ışını değişkenliğinin aşırı olduğunu belirtti.

Urry, "Bu, neredeyse kesin olarak bize doğru yönelen, parçacıkların merkezdeki süper kütleli kara delikten bir milyon ışık yılı uzağa taşındığı bir koniden oluşan jetle açıklanabilir. Jet, neredeyse ışık hızında hareket ettiği için Albert Einstein'ın Özel Görelilik Kuramı'nın etkisiyle değişkenlik hızlanıyor ve büyüyor." görüşünü paylaştı.

Kuasarlar, "Yeniden İyonlaşma Dönemi"ne ışık tutuyor

Evrendeki en eski ve en parlak gök cisimleri olan kuasarların, galaksilerin merkezinde bulunan kara deliklerin çekim bölgesindeki "etkin galaksi çekirdeklerinden" oluştuğu biliniyor.

Kuasarlar, görünür ışık, radyo, kızılötesi, morötesi ve X ile gamma ışını dalga boylarında yaptığı yayınımlarla tespit edilebiliyor.

Bilim insanları, "Büyük Patlama"dan sonraki bir milyar yıl içinde başlayan, daha önce nötr olan hidrojen atomlarının yüklendiği ve ilk yıldızların evreni aydınlatmaya başladığı "Yeniden İyonlaşma Çağı'nı" incelemek için kuasarları gözlemliyor.

Bu gök cisimlerinin merkezlerindeki kara delikler, kutuplarından çıkan jetlerden uzaya yoğun biçimde madde püskürtüyor.

Araştırmanın sonuçları, "The Astrophysical Journal Letters" dergisinde yayımlandı.

Akıllı Ulaşım Yarışması, öğrencilerin toplumsal fayda sağlayacak projeler geliştirmelerini teşvik ederken, aynı zamanda teknolojiyi toplum yaşamına değer katacak şekilde kullanmalarını hedefliyor.

Yarışma kapsamında, bireylerin toplumsal fayda bilincini teknolojik bilgi ve birikimleriyle entegre ederek, ulaşım alanındaki mevcut sorunlara çözüm getirecek projeler geliştirilmesi amaçlanıyor.

Modern teknoloji ve yönetim stratejilerinin ulaşım sistemlerine entegre bir biçimde uygulanmasına olanak sağlayan yarışmada, teknolojik ve ekonomik açıdan sorunları çözerek hayatı kolaylaştırmaya yönelik fırsatlar oluşturuluyor.

Trafik güvenliğinin artırılması hedefleniyor

Akıllı Ulaşım Yarışması, seyahat sürelerini azaltmayı, trafik güvenliğini artırmayı, mobiliteyi geliştirmeyi ve enerji verimliliğini sağlamayı hedefliyor.

Kara, hava ve deniz ulaşımı olmak üzere üç ana başlıkta gerçekleştirilen yarışmada, gençlerden her kategoride geleceğin ihtiyaçlarına yönelik yenilikçi projeler geliştirmeleri bekleniyor.

Kara ulaşımında "Akıllı Trafik Yönetimi ve Optimizasyonu", "Otonom Araçlar ve Akıllı Araç Teknolojileri", "Akıllı Park Sistemleri", "Yol Güvenliği ve Acil Durum Yönetimi", "Elektrikli Araçlar ve Şarj İstasyonları Ağı" ve "Yolcu Ulaşım ve Hizmet Sistemleri" gibi konularda çözüm aranacak.

Öte yandan "Akıllı Havaalanı Yönetimi", "Dronlar ve Hava Taşımacılığı", "Uçuş Trafiği Yönetimi ve Optimizasyonu" ve "Akıllı Uçak Sistemleri" konularında hava ulaşımının verimli kullanımı için projeler geliştirilecek.

Deniz ulaşımında ise "Otonom Deniz Taşımacılığı ve Akıllı Gemiler", "Deniz Trafiği Yönetimi", "Sürdürülebilir Deniz Taşımacılığı", "Limanda Akıllı Yükleme-Boşaltma Sistemleri" ve "Deniz Kirliliği İzleme ve Erken Uyarı Sistemleri" gibi başlıklar altında geliştirilecek projeler, ulaşım sistemlerini daha güvenli, sürdürülebilir ve teknolojik açıdan ileri bir seviyeye taşıyarak toplumun gelecekteki ihtiyaçlarına cevap vermeyi amaçlıyor.

Türkiye ve yurt dışında öğrenim gören öğrencilerin katılımına açık olan yarışma, ortaokul seviyesi, lise seviyesi ile üniversite ve üzeri seviye olmak üzere üç farklı kategoride düzenleniyor.

Bu yıl yarışmada dereceye giren takımlara toplamda 540 bin TL değerinde ödül veriliyor.

Yarışmaya başvurular 20 Şubat'a kadar devam edecek.

AA

Yüksel ve ekibi, lityum iyon bataryalara göre daha çevreci ve ekonomik olma özelliği taşıyan çinko iyon pil üzerine 2020 yılında araştırmalara başladı.

Ekip, yüzde 99 oranında sıvı ve bataryalarda kullanılan ve "kinon" olarak tabir edilen organik molekülleri içermesi nedeniyle geçen yıl çalışmalarda aloe vera bitkisini deneme kararı aldı.

Çinko iyon pilde iletken madde olarak kullanılan saf sudan oluşan elektrolitin yerine aloe vera bitkisi jelinin konulmasıyla yüzde 15 daha uzun ömürlü ve yüksek performanslı pil üretildi.

Söz konusu çalışma, uluslararası hakemli Advanced Sustainable Systems" dergisinde makale olarak yayımlandı.

"Aloe verada halihazırda bataryalarda kullandığımız moleküller var"

Çalışmanın yürütücüsü Doktor Öğretim Üyesi Recep Yüksel, AA muhabirine, şarj ve deşarjları sırasında kimi olumsuzluklar yaşanan çinko iyon pillerde farklı organik ve doğal molekülleri denediklerini söyledi.

Çalışmalar sırasında "Sıvı oranından dolayı neden aloe verayı kullanmayalım?" diye bir fikir ortaya çıktığını anlatan Yüksel, şunları kaydetti:

"Aloe veranın en önemli özelliği, yapısının yüzde 99 oranında sıvıdan oluşmasıdır. Aynı zamanda 'kinon' dediğimiz özel organik moleküller içeriyor. Bu organik moleküller de halihazırda bataryalarda kullandığımız malzemeler. Doğal olarak aloe verayı alıp içindeki jel kısmı elektrolit olarak kullandığımızda normal çinko iyon bataryalara göre hem daha uzun kullanım ömrü hem de yüksek elektrokimyasal performans sağlıyor. Fark ettik ki aloe vera çinko tuzuyla bir araya geldiğinde sıvı olarak çok daha yüksek performans gösteriyor. İlk denemelerimizi bu şekilde gerçekleştirdik. Normal sıvı elektrolitli yaptığımız denemelerde, yaklaşık 200-300 saat sonra bataryamız başarısız olurken aloe verayla yaklaşık 6 ay gibi bir sürede bataryanın yüksek performans gösterdiğini fark ettik. Bu çalışmada aloe veralı çinko iyon pilin yaklaşık 4 bin 500 saat boyunca sorunsuz bir şekilde performans sağladığını gördük."

Recep Yüksel, çinko iyon pilde aloe verayı elektriği ileten sıvı olarak kullandıklarını dile getirdi.

Normalde bataryalarda anot, katot, elektrolit ve seperatör gibi 4 temel bileşenin olduğunu ifade eden Yüksel, "Elektrolitin temel görevi, anot ve katot arasındaki iyonik yük dağılımını sağlamak. Bu sayede bataryamız çalışıyor. Burada da aloe veranın içinde çinko iyonlar serbest bir şekilde hareket edebildiği için ihtiyacımız olan yüksek iyonik iletkenliğini ve güç yoğunluğunu sağlıyor." diye konuştu.

Kara yolları güvenliği için sürücü hatalarını en aza indirgeme amacıyla yürütülen çalışmada, farklı yol tipleri ile trafik şartlarına göre perdeye yansıtılan görüntüler uyarınca sürüşler yaptırılan deneklerin davranışları analiz ediliyor.

Sürücülerin yaşadıkları olumsuzluklar ve kaza anında gösterdikleri tepkilerin kayıt altına alındığı araştırmada, 150 denek sürücüden elde edilen 1 milyonun üzerindeki veri yapay zeka tarafından analiz edilerek kazaların önlenmesi için ilgili kurumlarla paylaşılacak.

"Bir yıldır denek sürücülerden veri toplandı"

Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Ahmet Baran, AA muhabirine, kurulan laboratuvarın sürücü davranışlarını tespit eden ülkedeki en gelişmiş spesifik sistemlerden birisi olduğunu söyledi.

Yaklaşık 4 yıl önce kurulan laboratuvarda bir yıldır denek sürücülerden veri toplandığını belirten Baran, şunları kaydetti:

"Elde edilen veriler yakında kamuoyu ile paylaşılacak. Fakültemiz ve üniversitemiz bu tip bilimsel faaliyetleri her zaman desteklemiştir. TÜBİTAK'ın desteklediği bu proje ile çok yüksek miktarda elde edilen veriler yapay zeka tarafından işlenecek. Bunların daha sonra gerek bilimsel çevreler gerekse ilgili veri tabanlarına kayıt edilmesi vasıtasıyla kara yollarındaki güvenliğin ve sürücü güvenliğinin daha da artırılarak kayıpların önüne geçilmesi hedeflenmektedir."

"Gerçekçi bir altyapıya sahip laboratuvar kurduk"

Öğretim Görevlisi Yusuf Mazlum, sürücülere yol koşullarını bire bir aktaran donanımlı bir laboratuvar kurduklarını anlattı.

Sürücülerin araç kullanırken kendileri için hazırlanan farklı senaryolardaki tepkilerini kayıt altına aldıklarını belirten Mazlum, şu bilgileri verdi:

"Samsun 19 Mayıs, Giresun, Gümüşhane ve Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesindeki hocaların katkısı ile beraber TÜBİTAK desteği ve TOFAŞ AŞ’nin yardımları ile Türkiye’de alanında en kapsamlı, sürücülere bire bir yol koşullarını aktaracak kadar gerçekçi bir altyapıya sahip laboratuvar kurmuş bulunmaktayız.

Test sürecinde 1 milyonun üzerinde data elde ettik. 150 ayrı denek sürücümüzde her biri 15 dakika süren parkurlarımızı tek tek test etme imkanımız oldu. Yeni tecrübeler ve yeni bilgilere de ulaştık. Bu projeden ayrıca 2 doktora tezi ve birçok alanda teknolojik gelişmelere ışık tutacak güzel veriler de elde etmeyi planlıyoruz."

İnşaat Mühendisliği 4. sınıf öğrencisi Yusuf Çağlar Bulut da sürücülerin yapabilecekleri hataları önceden tespit etmek adına güzel bir çalışma yürüttüklerini vurgulayarak, "Sürüş otonomları gerçeğe çok yakın. Reflekslerimizi, tepkilerimizi, yolda oluşan ekstra durumlara karşı tepkilerimizi ölçüyor." ifadelerini kullandı.