Atmacanın yakalanmasından bakımına, eğitilmesinden doğaya salınmasına kadar süreci anlatan Kara, eşiyle birlikte sürdürdüğü bu kültürün gelecek nesillere aktarılmasını istiyor.
Doğu Karadeniz’in köklü geleneklerinden atmacacılık, yalnızca bir av kültürü değil, aynı zamanda doğayla kurulan güçlü bir bağın ve kuşaktan kuşağa aktarılan bir yaşam alışkanlığının parçası. Hopa’da yaşayan Erdem Kara da yaklaşık 15-20 yıldır bu geleneği sürdüren isimlerden biri.
Atmacacılığın geçmişinin iki bin yılı aşkın bir zamana dayandığını belirten Kara, bu kültürün Osmanlı döneminde de yaşatıldığını ve bıldırcın avında kullanıldığını söyledi. Hopa, Kemalpaşa, Sarp, Arhavi, Fındıklı, Ardeşen, Çayeli ve Pazar başta olmak üzere Doğu Karadeniz’in farklı yerlerinde atmacacılık geleneğinin devam ettiğini ifade etti.
Atmаcacılığın İlk Adımı Küçük Bir Böcekle Başlıyor
Atmacacılıkta hazırlık sürecinin sanıldığından çok daha önce başladığını anlatan Kara, ilk olarak topraktan çıkarılan “vapa” adı verilen küçük böceklerle kızıl sırtlı örümcek kuşunun (raço) yakalandığını söyledi. Raço kuşunun yaklaşık 15-20 günlük bir alıştırma sürecinden geçirildiğini belirten Kara, bu süreçte kuşun etle beslendiğini ve gözlerine zarar vermeyecek şekilde meşin kapak takıldığını anlattı.
Ağustos ayında yüksek rakımlı dağlık alanlardaki “çerge” adı verilen yakalama noktalarına çıktıklarını söyleyen Kara, hava ve rüzgâr koşullarını takip ederek atmaca göçünü beklediklerini belirtti. Raço kuşunun ağ önünde hareket ettirilmesiyle atmacanın avına yöneldiğini ve ağa yakalandığını ifade eden Kara, yetişkin atmacaları yeniden doğaya bıraktıklarını, yavru atmacaları ise tercih ettiklerini dile getirdi.
Bir Atmacayla Bağ Kurmak Zaman İstiyor
Yavru atmacanın yakalanmasının ardından bakım ve alıştırma sürecinin başladığını anlatan Kara, kuşları yumurta, et, tavuk yüreği ve tavuk boynuyla beslediklerini söyledi.
Atmacayı insanlara alıştırmanın sabır ve emek istediğini belirten Kara, “Kolumuza oturtarak, severek, okşayarak insan içine çıkarıyoruz. Böylece insanla bir bağ kurmasını sağlıyoruz. Bir süre sonra sahibini tanıyor. Av köpeğine de alıştırıyoruz. Bıldırcın avında köpekten ürkmemesi gerekiyor. Daha sonra bıldırcına salarak av yeteneğini gözlemliyoruz” dedi.
İyi av yapan atmacaları seçtiklerini ve isteyenler için sezon sonunda doğaya saldıklarını ya da kış boyunca bakımını üstlendiklerini belirten Kara, uygun koşullarda bir atmacanın sahibinin ıslığıyla geri dönebilecek kadar alışabildiğini anlattı.
Atmcaların bakımının da ayrı bir özen gerektirdiğini vurgulayan Kara, kuşların sıcak ve cereyansız bir ortamda tutulması, kafeslerinin temizlenmesi ve tüylerinin kirlenmemesi gerektiğini söyledi.
“Anlatılmaz, Yaşanır”
Yaklaşık 15-20 yıldır atmacacılıkla uğraştığını söyleyen Kara, bu geleneği neden sürdürdüğü sorusuna ise samimi bir yanıt verdi:
“Bunun zevki çok başka. Çok şey anlatılır ama anlatılmaz, yaşanır. Gerçekten ayrı bir hastalık, bağımlılık yapıyor.”
Eşi De Bu Geleneğin Bir Parçası
Atmacacılığın yalnızca kendisinin değil, ailesinin de hayatında yer tuttuğunu anlatan Kara, eşinin kendisine her aşamada destek olduğunu söyledi.
Eşinin zaman zaman kendisiyle çergeye geldiğini, raço yakalamasına yardımcı olduğunu ve evde olmadığı zamanlarda atmacaların bakımını üstlendiğini belirten Kara, bu geleneğin ailece paylaşılan bir uğraşa dönüştüğünü ifade etti.
Sezon Bitince Atmаcalar Özgürlüğe Kanat Açıyor
Atmaca sezonunun 15 Kasım itibarıyla sona erdiğini belirten Kara, sezon boyunca bakılan kuşların kışlatılmayacaksa yeniden doğaya bırakıldığını söyledi.
Kışlatma sürecinin, yavruyken yakalanan atmacanın bakımının sürdürülerek tüy değiştirmesi ve anaç hale gelmesini kapsadığını anlatan Kara, kendi yanlarında yetişen atmacaların daha uysal olduğunu ve av performanslarının da geliştiğini dile getirdi.
“İnşallah Nesilden Nesile Devam Eder”
Atmacacılığa ailesinden doğrudan bir aktarım yoluyla başlamadığını, çocukluğunda çevresindeki büyükleri izleyerek bu merakı geliştirdiğini anlatan Kara, şimdi aynı geleneğin kendi oğluna da ulaşmasını istiyor.
Küçük oğlunun da ileride bu kültüre ilgi duymasını umut ettiğini belirten Kara, “İnşallah hevesi olur. Başka alışkanlıklar edinmeden böyle köklü bir alışkanlığı olsun isterim. İnşallah nesilden nesile devam eder” diye konuştu.
